ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑู
Sahih Bukhari
ูุชุงุจ ุฃุญุงุฏูุซ ุงูุฃูุจูุงุก
Kitab: Anbiya Alaihim-us-Salam ke bayan mein
ุจุงุจ ุญุฏูุซ ุงูุฎุถุฑ ู
ุน ู
ูุณู- ุนูููู
ุง ุงูุณูุงู
-:
Bab: Khidr Alaihis Salam aur Musa Alaihis Salam ke waqiaat.
Hadith Number: 3400
ุญุฏุซูุง ุนู
ุฑู ุจู ู
ุญู
ุฏุ ุญุฏุซูุง ูุนููุจ ุจู ุฅุจุฑุงููู
ุ ูุงู: ุญุฏุซูู ุงุจูุ ุนู ุตุงูุญุ ุนู ุงุจู ุดูุงุจุ ุงู ุนุจูุฏ ุงููู ุจู ุนุจุฏ ุงูููุ ุงุฎุจุฑูุ ุนู ุงุจู ุนุจุงุณุ ุงูู ุชู
ุงุฑู ูู ูุงูุญุฑ ุจู ููุณ ุงููุฒุงุฑู ูู ุตุงุญุจ ู
ูุณูุ ูุงู ุงุจู ุนุจุงุณ: ูู ุฎุถุฑ ูู
ุฑ ุจูู
ุง ุงุจู ุจู ูุนุจุ ูุฏุนุงู ุงุจู ุนุจุงุณุ ููุงู: ุฅูู ุชู
ุงุฑูุช ุงูุง ูุตุงุญุจู ูุฐุง ูู ุตุงุญุจ ู
ูุณู ุงูุฐู ุณุงู ุงูุณุจูู ุฅูู ููููุ ูู ุณู
ุนุช ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูุฐูุฑ ุดุงููุ ูุงู: ูุนู
ุ ุณู
ุนุช ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ุ ูููู:" ุจููู
ุง ู
ูุณู ูู ู
ูุฅ ู
ู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆูู ุฌุงุกู ุฑุฌูุ ููุงู: ูู ุชุนูู
ุงุญุฏุง ุงุนูู
ู
ููุ ูุงู: ูุง ูุงูุญู ุงููู ุฅูู ู
ูุณู ุจูู ุนุจุฏูุง ุฎุถุฑ ูุณุงู ู
ูุณู ุงูุณุจูู ุฅููู ูุฌุนู ูู ุงูุญูุช ุขูุฉุ ูููู ูู: ุฅุฐุง ููุฏุช ุงูุญูุช ูุงุฑุฌุน ูุฅูู ุณุชููุงู ููุงู ูุชุจุน ุงูุญูุช ูู ุงูุจุญุฑุ ููุงู: ูู
ูุณู ูุชุงู ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุช ูู
ุง ุงูุณุงููู ุฅูุง ุงูุดูุทุงู ุงู ุงุฐูุฑูุ ููุงู ู
ูุณู: ุฐูู ู
ุง ููุง ูุจุบ ูุงุฑุชุฏุง ุนูู ุขุซุงุฑูู
ุง ูุตุตุง ููุฌุฏุง ุฎุถุฑุง ููุงู ู
ู ุดุงููู
ุง ุงูุฐู ูุต ุงููู ูู ูุชุงุจู".
Hum se Umar Bin Muhammad ne bayan kiya kaha hum se Yaqub Bin Ibrahim ne bayan kiya kaha ke mujh se mere walid ne bayan kiya un se Salih ne un se Ibn Shihab ne unhein Ubaidullah Bin Abdullah ne khabar di aur unhein Ibn Abbas (Radi Allahu Anhuma) ne ke Hur Bin Qais Fazari (Radi Allahu Anhu) se sahib-e-Musa (Alaihis Salam) ke baare mein un ka ikhtilaf hua. Phir Ubayy Bin Kaab (Radi Allahu Anhu) wahan se guzre to Abdullah Bin Abbas (Radi Allahu Anhuma) ne unhein bulaya aur kaha ke mera apne in saathi se sahib-e-Musa (Alaihis Salam) ke baare mein ikhtilaf ho gaya hai jin se mulaqat ke liye Musa (Alaihis Salam) ne rasta poocha tha kya Rasul Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) se aap ne un ke baare mein kuch suna hai? Unhon ne farmaya ke jee haan mein ne Nabi Kareem (Sallallahu Alaihi Wasallam) ko ye farmate suna tha ke Musa (Alaihis Salam) Bani Israel ki ek jamaat mein tashreef rakhte thay ke ek shakhs ne un se poocha, kya aap kisi aise shakhs ko jante hain jo is tamam zameen par aap se zyada ilm rakhne wala ho? Unhon ne farmaya ke nahi. Is par Allah Ta'ala ne Musa (Alaihis Salam) par wahi nazil ki ke kyun nahi hamara banda Khizar hai. Musa (Alaihis Salam) ne un tak pahunchne ka rasta poocha to unhein machli ko is ki nishani ke taur par bataya gaya aur kaha gaya ke jab machli gum ho jaye (to jahan gum hui ho wahan) wapas aa jana waheen un se mulaqat hogi. Chunancha Musa (Alaihis Salam) darya mein (safar ke douran) machli ki barabar nigrani karte rahe. Phir un se un ke rafeeq-e-safar ne kaha ke aap ne khayal nahi kiya jab hum chattan ke pas thehre to mein machli ke mutaliq aap ko batana bhool gaya tha aur mujhe Shaitan ne ise yaad rakhne se ghafil rakkha. Musa (Alaihis Salam) ne farmaya ke isi ki to humein talash hai chunancha ye buzurg isi raste se peeche ki taraf loute aur Khizar (Alaihis Salam) se mulaqat hui un dono ke hi wo halat hain jinhein Allah Ta'ala ki kitab mein bayan farmaya hai
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 74
ุญุฏุซูู ู
ุญู
ุฏ ุจู ุบุฑูุฑ ุงูุฒูุฑูุ ูุงู: ุญุฏุซูุง ูุนููุจ ุจู ุฅุจุฑุงููู
ุ ูุงู: ุญุฏุซูู ุงุจูุ ุนู ุตุงูุญุ ุนู ุงุจู ุดูุงุจุ ุญุฏุซ ุงู ุนุจูุฏ ุงููู ุจู ุนุจุฏ ุงููู ุงุฎุจุฑูุ ุนู ุงุจู ุนุจุงุณุ ุงูู ุชู
ุงุฑู ูู ูุงูุญุฑ ุจู ููุณ ุจู ุญุตู ุงููุฒุงุฑู ูู ุตุงุญุจ ู
ูุณูุ ูุงู ุงุจู ุนุจุงุณ: ูู ุฎุถุฑ ูู
ุฑ ุจูู
ุง ุงุจู ุจู ูุนุจุ ูุฏุนุงู ุงุจู ุนุจุงุณุ ููุงู: ุฅูู ุชู
ุงุฑูุช ุงูุง ูุตุงุญุจู ูุฐุง ูู ุตุงุญุจ ู
ูุณู ุงูุฐู ุณุงู ู
ูุณู ุงูุณุจูู ุฅูู ููููุ ูู ุณู
ุนุช ุงููุจู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูุฐูุฑ ุดุงููุ ูุงู: ูุนู
ุ ุณู
ุนุช ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูููู:" ุจููู
ุง ู
ูุณู ูู ู
ูุฅ ู
ู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆูู ุฌุงุกู ุฑุฌูุ ููุงู: ูู ุชุนูู
ุงุญุฏุง ุงุนูู
ู
ููุ ูุงู ู
ูุณู: ูุงุ ูุงูุญู ุงููู ุฅูู ู
ูุณู ุจูู ุนุจุฏูุง ุฎุถุฑุ ูุณุงู ู
ูุณู ุงูุณุจูู ุฅูููุ ูุฌุนู ุงููู ูู ุงูุญูุช ุขูุฉุ ูููู ูู: ุฅุฐุง ููุฏุช ุงูุญูุช ูุงุฑุฌุน ูุฅูู ุณุชููุงูุ ููุงู ูุชุจุน ุงุซุฑ ุงูุญูุช ูู ุงูุจุญุฑุ ููุงู ูู
ูุณู ูุชุงู: ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉุ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุช ูู
ุง ุงูุณุงููู ุฅูุง ุงูุดูุทุงู ุงู ุงุฐูุฑูุ ูุงู: ุฐูู ู
ุง ููุง ูุจุบูุ ูุงุฑุชุฏุง ุนูู ุขุซุงุฑูู
ุง ูุตุตุง ููุฌุฏุง ุฎุถุฑุงุ ููุงู ู
ู ุดุงููู
ุง ุงูุฐู ูุต ุงููู ุนุฒ ูุฌู ูู ูุชุงุจู".
Hum se Muhammed bin Ghurair Zohri ne bayan kiya, un se Yaโqoob bin Ibrahim ne, un se un ke baap (Ibrahim) ne, unhon ne Saleh se suna, unhon ne Ibn-e-Shihaab se, woh bayan karte hain ke unhein Ubaidullah bin Abdullah ne Ibne-e-Abbas Radhiallahu Anhuma ke waaste se khabar di ke woh aur Hurr bin Qais bin Hisn Fazaari Musa Alaihissalam ke saathi ke baare mein behas-o-takraar karne lage. Ibne-e-Abbas Radhiallahu Anhuma ne farmaaya ke woh Khazir Alaihissalam the. Phir un ke paas se Ubai bin Kaโb guzre to Abdullah bin Abbas Radhiallahu Anhuma ne unhein bulaaya aur kaha ke main aur mere yeh rafeeq Musa Alaihissalam ke us saathi ke baare mein behas kar rahe hain jis se unhon ne mulaqaat chaahi thi. Kya aap ne Rasoolullah Sallallahu Alaihi Wasallam se is ke baare mein kuch zikr suna hai. Unhon ne kaha, haan main ne Rasoolullah Sallallahu Alaihi Wasallam ko yeh farmaate huwe suna hai. Ek din Musa Bani Israel ki ek jamaโat mein baithe huwe the ke itne mein ek shakhs aaya aur us ne aap se poocha kya aap jaante hain ke (duniya mein) koi aap se bhi badh kar aalim maujood hai? Musa Alaihissalam ne farmaaya nahi. Is par Allah Taโala ne Musa Alaih Islam ke paas Wahi bheji ke haan hamaara bandah Khazir hai (jis ka ilm tum se ziyada hai) Musa Alaihissalam ne Allah se daryaaft kiya ke Khazir Alaihissalam se milne ki kya soorat hai? Allah Taโala ne ek machli ko un se mulaqaat ki alamat qaraar diya aur un se keh diya ke jab tum us machli ko gum kar do to (waapas) laut jaao, tab Khazir se tumhaari mulaqaat hogi. Tab Musa (chale aur) darya mein machli ki alamat talaash karte rahe. Us waqt un ke saathi ne kaha jab hum paththar ke paas the, kya aap ne dekha tha, main us waqt machli ka kehna bhool gaya aur shaitaan hi ne mujhe us ka zikr bhula diya. Musa Alaihissalam ne kaha, usi maqam ki hamein talaash thi. Tab woh apne nishanaat-e-qadam par (pichle paaon) baatein karte huwe laute (wahaan) unhon ne Khazir Alaihissalam ko paaya. Phir un ka wahi qissa hai jo Allah ne apni kitaab Quran mein bayan kiya hai.
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 78
ุญุฏุซูุง ุงุจู ุงููุงุณู
ุฎุงูุฏ ุจู ุฎูู ูุงุถู ุญู
ุตุ ูุงู: ุญุฏุซูุง ู
ุญู
ุฏ ุจู ุญุฑุจุ ูุงู: ูุงู ุงูุงูุฒุงุนูุ ุงุฎุจุฑูุง ุงูุฒูุฑูุ ุนู ุนุจูุฏ ุงููู ุจู ุนุจุฏ ุงููู ุจู ุนุชุจุฉ ุจู ู
ุณุนูุฏุ ุนู ุงุจู ุนุจุงุณุ ุงูู ุชู
ุงุฑู ูู ูุงูุญุฑ ุจู ููุณ ุจู ุญุตู ุงููุฒุงุฑู ูู ุตุงุญุจ ู
ูุณูุ ูู
ุฑ ุจูู
ุง ุงุจู ุจู ูุนุจุ ูุฏุนุงู ุงุจู ุนุจุงุณุ ููุงู: ุฅูู ุชู
ุงุฑูุช ุงูุง ูุตุงุญุจู ูุฐุง ูู ุตุงุญุจ ู
ูุณู ุงูุฐู ุณุงู ุงูุณุจูู ุฅูู ููููุ ูู ุณู
ุนุช ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูุฐูุฑ ุดุงููุ ููุงู ุงุจู: ูุนู
ุ ุณู
ุนุช ุงููุจู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูุฐูุฑ ุดุงููุ ูููู:" ุจููู
ุง ู
ูุณู ูู ู
ูุฅ ู
ู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆูู ุฅุฐ ุฌุงุกู ุฑุฌูุ ููุงู: ุงุชุนูู
ุงุญุฏุง ุงุนูู
ู
ููุ ูุงู ู
ูุณู: ูุงุ ูุงูุญู ุงููู ุนุฒ ูุฌู ุฅูู ู
ูุณู: ุจูู ุนุจุฏูุง ุฎุถุฑุ ูุณุงู ุงูุณุจูู ุฅูู ููููุ ูุฌุนู ุงููู ูู ุงูุญูุช ุขูุฉุ ูููู ูู: ุฅุฐุง ููุฏุช ุงูุญูุช ูุงุฑุฌุน ูุฅูู ุณุชููุงูุ ููุงู ู
ูุณู ุตูู ุงููู ุนููู ูุชุจุน ุงุซุฑ ุงูุญูุช ูู ุงูุจุญุฑุ ููุงู ูุชู ู
ูุณู ูู
ูุณู: ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉุ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุช ูู
ุง ุงูุณุงููู ุฅูุง ุงูุดูุทุงู ุงู ุงุฐูุฑูุ ูุงู ู
ูุณู: ุฐูู ู
ุง ููุง ูุจุบูุ ูุงุฑุชุฏุง ุนูู ุขุซุงุฑูู
ุง ูุตุตุง ููุฌุฏุง ุฎุถุฑุงุ ููุงู ู
ู ุดุงููู
ุง ู
ุง ูุต ุงููู ูู ูุชุงุจู".
Hum se Abul Qasim Khalid bin Khali Qaazi Hims ne bayan kiya, un se Muhammed bin Harb ne, Awzaaโee kehte hain ke hamein Zohri ne Ubaidullah Ibn-e-Abdullah bin โUtbah bin Masโood se khabar di, woh Abdullah bin Abbas Radhiallahu Anhuma se riwayat karte hain ke woh aur Hurr bin Qais bin Hisn Fazaari Musa Alaihissalam ke saathi ke baare mein jhagde. (Us dauraan mein) un ke paas se Ubai bin Kaโb guzre, to Ibne-e-Abbas Radhiallahu Anhuma ne unhein bula liya aur kaha ke main aur mere (yeh) saathi Musa Alaihissalam ke saathi ke baare mein behas kar rahe hain jis se milne ki Musa Alaihissalam ne (Allah se) dua ki thi. Kya aap ne Rasoolullah Sallallahu Alaihi Wasallam ko kuch un ka zikr farmaate huwe suna hai? Ubai ne kaha ke haan! Main ne Rasoolullah Sallallahu Alaihi Wasallam ko un ka haal bayan farmaate huwe suna hai. Aap farmaa rahe the ke ek baar Musa Alaihissalam Bani Israel ki ek jamaโat mein the ke itne mein ek shakhs aaya aur kehne laga kya aap jaante hain ke duniya mein aap se bhi badh kar koi aalim maujood hai. Musa Alaihissalam ne farmaaya ke nahi. Tab Allah Taโala ne Musa Alaihissalam par Wahi naazil ki ke haan hamaara bandah Khazir (ilm mein tum se badh kar) hai. To Musa Alaihissalam ne un se milne ki raah daryaaft ki, us waqt Allah Taโala ne (un se mulaqaat ke liye) machli ko nishaani qaraar diya aur un se keh diya ke jab tum machli ko na paao to laut jaana, tab tum Khazir Alaihissalam se mulaqaat kar loge. Musa Alaihissalam darya mein machli ke nishaan ka intezaar karte rahe. Tab un ke khaadim ne un se kaha. Kya aap ne dekha tha ke jab hum paththar ke paas the, to main (wahaan) machli bhool gaya. Aur mujhe shaitaan hi ne ghaafil kar diya. Musa Alaihissalam ne kaha ke hum usi (maqam) ke to mutalaashi the, tab woh apne (qadmon ke) nishaano par baatein karte huwe waapas laute. (Wahaan) Khazir Alaihissalam ko unhon ne paaya. Phir un ka qissa wahi hai jo Allah Taโala ne apni kitaab mein bayan farmaaya hai.
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 122
ุญุฏุซูุง ุนุจุฏ ุงููู ุจู ู
ุญู
ุฏุ ูุงู ุญุฏุซูุง ุณููุงูุ ูุงู: ุญุฏุซูุง ุนู
ุฑูุ ูุงู: ุงุฎุจุฑูู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑุ ูุงู: ููุช ูุงุจู ุนุจุงุณ ุฅู ูููุง ุงูุจูุงูู ูุฒุนู
ุงู ู
ูุณู ููุณ ุจู
ูุณู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ุฅูู
ุง ูู ู
ูุณู ุขุฎุฑุ ููุงู: ูุฐุจ ุนุฏู ุงูููุ ุญุฏุซูุง ุงุจู ุจู ูุนุจุ ุนู ุงููุจู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ุ" ูุงู
ู
ูุณู ุงููุจู ุฎุทูุจุง ูู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ูุณุฆู ุงู ุงููุงุณ ุงุนูู
ุ ููุงู: ุงูุง ุงุนูู
ุ ูุนุชุจ ุงููู ุนููู ุฅุฐ ูู
ูุฑุฏ ุงูุนูู
ุฅูููุ ูุงูุญู ุงููู ุฅููู ุงู ุนุจุฏุง ู
ู ุนุจุงุฏู ุจู
ุฌู
ุน ุงูุจุญุฑูู ูู ุงุนูู
ู
ููุ ูุงู: ูุง ุฑุจุ ูููู ุจูุ ูููู ูู: ุงุญู
ู ุญูุชุง ูู ู
ูุชูุ ูุฅุฐุง ููุฏุชู ููู ุซู
ูุงูุทููุ ูุงูุทูู ุจูุชุงู ููุดุน ุจู ููู ูุญู
ูุง ุญูุชุง ูู ู
ูุชูุ ุญุชู ูุงูุง ุนูุฏ ุงูุตุฎุฑุฉ ูุถุนุง ุฑุกูุณูู
ุง ููุงู
ุงุ ูุงูุณู ุงูุญูุช ู
ู ุงูู
ูุชูุ ูุงุชุฎุฐ ุณุจูู ูู ุงูุจุญุฑ ุณุฑุจุงุ ููุงู ูู
ูุณู ููุชุงู ุนุฌุจุงุ ูุงูุทููุง ุจููุฉ ูููุชูู
ุง ูููู
ูู
ุงุ ููู
ุง ุงุตุจุญุ ูุงู ู
ูุณู ููุชุงู: ุขุชูุง ุบุฏุงุกูุง ููุฏ ููููุง ู
ู ุณูุฑูุง ูุฐุง ูุตุจุงุ ููู
ูุฌุฏ ู
ูุณู ู
ุณุง ู
ู ุงููุตุจ ุญุชู ุฌุงูุฒ ุงูู
ูุงู ุงูุฐู ุงู
ุฑ ุจูุ ููุงู ูู ูุชุงู: ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุชุ ูุงู ู
ูุณู: ุฐูู ู
ุง ููุง ูุจุบูุ ูุงุฑุชุฏุง ุนูู ุขุซุงุฑูู
ุง ูุตุตุงุ ููู
ุง ุงูุชููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ุฅุฐุง ุฑุฌู ู
ุณุฌู ุจุซูุจ ุงู ูุงู ุชุณุฌู ุจุซูุจู ูุณูู
ู
ูุณูุ ููุงู ุงูุฎุถุฑ: ูุงูู ุจุงุฑุถู ุงูุณูุงู
ุ ููุงู: ุงูุง ูู
ูุณูุ ููุงู ู
ูุณู: ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ูุงู: ูุนู
ุ ูุงู: ูู ุงุชุจุนู ุนูู ุงู ุชุนูู
ูู ู
ู
ุง ุนูู
ุช ุฑุดุฏุงุ ูุงู: ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุง ูุง ู
ูุณูุ ุฅูู ุนูู ุนูู
ู
ู ุนูู
ุงููู ุนูู
ููู ูุง ุชุนูู
ู ุงูุชุ ูุงูุช ุนูู ุนูู
ุนูู
ูู ูุง ุงุนูู
ูุ ูุงู: ุณุชุฌุฏูู ุฅู ุดุงุก ุงููู ุตุงุจุฑุง ููุง ุงุนุตู ูู ุงู
ุฑุงุ ูุงูุทููุง ูู
ุดูุงู ุนูู ุณุงุญู ุงูุจุญุฑ ููุณ ููู
ุง ุณูููุฉุ ูู
ุฑุช ุจูู
ุง ุณูููุฉ ูููู
ููู
ุงู ูุญู
ูููู
ุงุ ูุนุฑู ุงูุฎุถุฑ ูุญู
ูููู
ุง ุจุบูุฑ ูููุ ูุฌุงุก ุนุตููุฑ ูููุน ุนูู ุญุฑู ุงูุณูููุฉ ูููุฑ ููุฑุฉ ุงู ููุฑุชูู ูู ุงูุจุญุฑุ ููุงู ุงูุฎุถุฑ: ูุง ู
ูุณูุ ู
ุง ููุต ุนูู
ู ูุนูู
ู ู
ู ุนูู
ุงููู ุฅูุง ูููุฑุฉ ูุฐุง ุงูุนุตููุฑ ูู ุงูุจุญุฑุ ูุนู
ุฏ ุงูุฎุถุฑ ุฅูู ููุญ ู
ู ุงููุงุญ ุงูุณูููุฉ ููุฒุนูุ ููุงู ู
ูุณู: ููู
ุญู
ูููุง ุจุบูุฑ ููู ุนู
ุฏุช ุฅูู ุณูููุชูู
ูุฎุฑูุชูุง ูุชุบุฑู ุงูููุงุ ูุงู: ุงูู
ุงูู ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุงุ ูุงู: ูุง ุชุคุงุฎุฐูู ุจู
ุง ูุณูุชุ ููุงูุช ุงูุงููู ู
ู ู
ูุณู ูุณูุงูุงุ ูุงูุทููุง ูุฅุฐุง ุบูุงู
ููุนุจ ู
ุน ุงูุบูู
ุงูุ ูุงุฎุฐ ุงูุฎุถุฑ ุจุฑุงุณู ู
ู ุงุนูุงู ูุงูุชูุน ุฑุงุณู ุจูุฏูุ ููุงู ู
ูุณู: ุงูุชูุช ููุณุง ุฒููุฉ ุจุบูุฑ ููุณุ ูุงู: ุงูู
ุงูู ูู ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุงุ ูุงู ุงุจู ุนูููุฉ: ููุฐุง ุงููุฏ ูุงูุทููุง ุญุชู ุฅุฐุง ุงุชูุง ุงูู ูุฑูุฉ ุงุณุชุทุนู
ุง ุงูููุง ูุงุจูุง ุงู ูุถููููู
ุง ููุฌุฏุง ูููุง ุฌุฏุงุฑุง ูุฑูุฏ ุงู ูููุถ ูุงูุงู
ูุ ูุงู ุงูุฎุถุฑ: ุจูุฏู ูุงูุงู
ูุ ููุงู ูู ู
ูุณู: ูู ุดุฆุช ูุงุชุฎุฐุช ุนููู ุงุฌุฑุงุ ูุงู: ูุฐุง ูุฑุงู ุจููู ูุจูููุ ูุงู ุงููุจู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
: ูุฑุญู
ุงููู ู
ูุณู ููุฏุฏูุง ูู ุตุจุฑ ุญุชู ููุต ุนูููุง ู
ู ุงู
ุฑูู
ุง".
Hum se Abdullah bin Muhammed Al-Musnadi ne bayan kiya, un se Sufyan ne, un se โAmr ne, unhein Saโeed bin Jubair Radhiallahu Anhu ne khabar di, woh kehte hain ke main ne Ibne-e-Abbas Radhiallahu Anhuma se kaha ke Nauf Bikali ka yeh khayaal hai ke Musa Alaihissalam (jo Khazir Alaihissalam ke paas gaye the woh) Musa Bani Israel waale nahi the balke doosre Musa the, (yeh sun kar) Ibn-e-Abbas Radhiallahu Anhuma bole ke Allah ke dushman ne jhoot kaha hai. Hum se Ubai bin Kaโb Radhiallahu Anhu ne Rasoolullah Sallallahu Alaihi Wasallam se naql kiya ke (ek roz) Musa Alaihissalam ne khade ho kar Bani Israel mein khutbah diya, to aap se poocha gaya ke logon main sab se ziyada saheb ilm kaun hai? Unhon ne farmaaya ke main hun. Is wajah se Allah ka ghussa un par hawa ke unhon ne ilm ko Allah ke hawaale kiun na kar diya. Tab Allah ne un ki taraf Wahi bheji ke mere bandon main se ek bandah daryaaon ke sangam par hai. (Jahaan Faris aur Room ke samandar mlite hain) woh tujh se ziyada aalim hai, Musa Alaihissalam ne kaha aye Parwardigaar! Meri un se mulaqaat kaise ho? Hukm huwa ke ek machli zambeel mein rakh lo, phir jahaan tum us machli ko gum kar doge to woh bandah tumhein (wahien) milega. Tab Musa Alaihissalam chale aur saath apne khaadim Yushaโ bin Noon ko le liya aur unhon ne zambeel mein machli rakh li, jab (ek) paththar ke paas pahunche, dono apne sar us par rakh kar sau gaye aur machli zambeel se nikal kar darya mein apni raah banaati chali gayi aur yeh baat Musa Alaihissalam aur un ke saathi ke liye behad taโjjub ki thi, phir dono baaqi raat aur din mein (jitna waqt baaqi tha) chalte rahe, jab subah hue Musa Alaihissalam ne khaadim se kaha, hamaara naashta laao, is safar mein hum ne (kaafi) takleef uthaayi hai aur Musa Alaihissalam bilkul nahi thake the, magar jab us jagah se aage nikal gaye, jahaan tak unhein jaane ka hukm mila tha, tab un ke khaadim ne kaha, kya aap ne dekha tha ke jab hum sakhrah ke paas thehre the to main machli ka zikr bhool gaya, (baqaul-e-baโz sakhrah ke neeche aab-e-hayat tha, woh us machli par pada, aur woh zindah ho kar ba-qudrat-e-ilaahi darya mein chal di) (yeh sun kar) Musa Alaihissalam bole ke yahi woh jagah hai jis ki hamein talaash thi, to woh pichle paaon waapas ho gaye, jab paththar tak pahunche to dekha ke ek shakhs kapda oodhe huwe (maujood hai) Musa Alaihissalam ne unhein salaam kiya, Khazir Alaihissalam ne kaha ke tumhaari sarzameen mein salaam kahaan? Phir Musa Alaihissalam ne kaha ke main Musa (Alaihissalam) hun, Khazir bole ke Bani Israel ke Musa? Unhon ne jawaab diya ke haan! Phir kaha kya main aap ke saath chal sakta hun, taake aap mujhe hidaayat ki woh baatein batlaayien jo Allah ne khaas aap hi ko sikhlaayi hain. Khazir Alaihissalam bole ke tum mere saath sabr nahi kar sakoge. Aye Musa! Mujhe Allah ne aisa ilm diya hai jise tum nahi jaante aur tum ko jo ilm diya hai use main nahi jaanta. (Is par) Musa ne kaha ke Allah ne chaaha to aap mujhe sabir paaoge aur main kisi baat mein aap ki na-farmaani nahi karunga. Phir dono darya ke kinaare kinaare paidal chale, un ke paas koi kashti na thi ke ek kashti un ke saamne se guzri, to kashti waalon se unhon ne kaha ke hamein bitha lo. Khazir Alaihissalam ko unhon ne pehchaan liya aur baghair kiraye ke sawaar kar liya, itne mein ek chidya aayi aur kashti ke kinaare par baith gayi, phir samandar mein us ne ek ya do chonchein maarein (use dekh kar) Khazir Alaihissalam bole ke aye Musa! Mere aur tumhaare ilm ne Allah ke ilm mein se itna hi kam kiya hoga jitna is chidya ne samandar (ke paani) se phir Khazir Alaihissalam ne kashti ke takhton mein se ek takhta nikaal daala, Musa Alaihissalam ne kaha ke in logon ne to hamein kiraya liye baghair (muft main) sawaar kiya aur aap ne in ki kashti (ki lakdi) ukhaad daali taake yeh doob jaayen, Khazir Alaihissalam bole ke kya main ne nahi kaha tha ke tum mere saath sabr nahi kar sakoge? (Is par) Musa Alaihissalam ne jawaab diya ke bhool par meri girift na karo. Musa Alaihissalam ne bhool kar yeh pehla aitraaz kiya tha. Phir dono chale (kashti se utar kar) ek ladka bachchon ke saath khel raha tha, Khazir Alaihissalam ne upar se us ka sar pakad kar haath se use alag kar diya. Musa Alaihissalam bol pade ke aap ne ek begunaah bachche ko baghair kisi jaani haq ke maar daala (ghazab ho gaya) Khazir Alaihissalam bole ke main ne tum se nahi kaha tha ke tum mere saath sabr nahi kar sakoge. Ibn-e-โUyainah kehte hain ke is kalaam mein pehle se ziyada takeed hai (kiunki pehle kalaam main lafz ยซููููยป nahi kaha tha, is mein ยซููููยป zaaid kiya, jis se takeed zahir hai) phir dono chalte rahe. Hatta ke ek gaaon waalon ke paas aaye, un se khaana lena chaaha. Unhon ne khaana khilaane se inkaar kar diya. Unhon ne wahien dekha ke ek deewaar usi gaaon mein girne ke qareeb thi. Khazir Alaihissalam ne apne haath ke ishaare se use seedha kar diya. Musa bol uthe ke agar aap chaahte to (gaaon waalon se) is kaam ki mazdoori le sakte the. Khazir ne kaha ke (bas ab) hum aur tum mein judaayi ka waqt aa gaya hai. Janab mehboob kibriya Rasoolullah Sallallahu Alaihi Wasallam farmaate hain ke Allah Musa par rahem kare, hamaari tamanna thi ke Musa kuch der aur sabr karte to mazeed waaqiaat un dono ke bayan kiye jaate (aur hamaare saamne roshni main aate, magar Musa Alaihissalam ki ujlat ne us ilm-e-ladunni ke silsile ko jald hi munqateโ kara diya) Muhammed bin Yousuf kehte hain ke hum se โAli bin khashram ne yeh Hadees bayan ki, un se Sufyan bin โUyainah ne poori ki poori bayan ki.
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 3278
ุญุฏุซูุง ุงูุญู
ูุฏูุ ุญุฏุซูุง ุณููุงูุ ุญุฏุซูุง ุนู
ุฑูุ ูุงู: ุงุฎุจุฑูู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑุ ูุงู: ููุช: ูุงุจู ุนุจุงุณุ ููุงู: ุญุฏุซูุง ุงุจู ุจู ูุนุจุ ุงูู ุณู
ุน ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ุ ูููู: ุฅู ู
ูุณูุ ูุงู:" ููุชุงู ุขุชูุง ุบุฏุงุกูุงุ ูุงู: ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุช ูู
ุง ุงูุณุงููู ุฅูุง ุงูุดูุทุงู ุงู ุงุฐูุฑูุ ููู
ูุฌุฏ ู
ูุณู ุงููุตุจ ุญุชู ุฌุงูุฒ ุงูู
ูุงู ุงูุฐู ุงู
ุฑ ุงููู ุจู".
Hum se Humaidi ne bayan kiya, kaha hum se Sufyan Bin Uyaina ne, kaha hum se Amr Bin Dinar ne, kaha ke mujhe Said Bin Jubair ne khabar di, kaha ke mein ne Ibn Abbas (Radi Allahu Anhuma) se pucha (Nauf Bakali kehta hai ke Khizar ke paas jo Musa gaye thay wo doosre Musa thay) to unhon ne kaha ke hum se Ubai Bin Kab ne bayan kiya, unhon ne Rasul Allah (Sallallahu Alaihi Wasallam) se suna, Aap (Sallallahu Alaihi Wasallam) farma rahe thay ke Musa Alaihis Salam ne apne rafeeq-e-safar (Yusha Bin Noon) se farmaya ke hamara khana la, is par unhon ne bataya ke aap ko maloom bhi hai jab hum ne chattan par padao dala tha to mein machhli wahin bhool gaya (aur apne sath na la saka) aur mujhe ise yaad rakhne se sirf shaitan ne ghafil rakha aur Musa Alaihis Salam ne is waqt tak koi thakan maloom nahi ki jab tak is hadd se na guzar liye, jahan ka Allah Ta'ala ne hukm diya tha
.
.
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 3401
ุญุฏุซูุง ุนูู ุจู ุนุจุฏ ุงูููุ ุญุฏุซูุง ุณููุงูุ ุญุฏุซูุง ุนู
ุฑู ุจู ุฏููุงุฑุ ูุงู: ุงุฎุจุฑูู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑุ ูุงู: ููุช: ูุงุจู ุนุจุงุณ ุฅู ูููุง ุงูุจูุงูู ูุฒุนู
ุงู ู
ูุณู ุตุงุญุจ ุงูุฎุถุฑ ููุณ ูู ู
ูุณู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆูู ุฅูู
ุง ูู ู
ูุณู ุขุฎุฑุ ููุงู: ูุฐุจ ุนุฏู ุงููู ุญุฏุซูุง ุงุจู ุจู ูุนุจุ ุนู ุงููุจู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ุ" ุงู ู
ูุณู ูุงู
ุฎุทูุจุง ูู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆูู ูุณุฆู ุงู ุงููุงุณ ุงุนูู
ุ ููุงู: ุงูุง ูุนุชุจ ุงููู ุนููู ุฅุฐ ูู
ูุฑุฏ ุงูุนูู
ุฅูููุ ููุงู ูู: ุจูู ูู ุนุจุฏ ุจู
ุฌู
ุน ุงูุจุญุฑูู ูู ุงุนูู
ู
ููุ ูุงู: ุงู ุฑุจ ูู
ู ูู ุจู ูุฑุจู
ุงุ ูุงู ุณููุงู: ุงู ุฑุจ ูููู ูู ุจูุ ูุงู: ุชุงุฎุฐ ุญูุชุง ูุชุฌุนูู ูู ู
ูุชู ุญูุซู
ุง ููุฏุช ุงูุญูุช ููู ุซู
ูุฑุจู
ุงุ ูุงู: ููู ุซู
ู ูุงุฎุฐ ุญูุชุง ูุฌุนูู ูู ู
ูุชูุ ุซู
ุงูุทูู ูู ููุชุงู ููุดุน ุจู ููู ุญุชู ุฅุฐุง ุงุชูุง ุงูุตุฎุฑุฉ ูุถุนุง ุฑุกูุณูู
ุง ูุฑูุฏ ู
ูุณู ูุงุถุทุฑุจ ุงูุญูุช ูุฎุฑุฌ ูุณูุท ูู ุงูุจุญุฑ ูุงุชุฎุฐ ุณุจููู ูู ุงูุจุญุฑ ุณุฑุจุง ูุงู
ุณู ุงููู ุนู ุงูุญูุช ุฌุฑูุฉ ุงูู
ุงุก ูุตุงุฑ ู
ุซู ุงูุทุงูุ ููุงู: ููุฐุง ู
ุซู ุงูุทุงู ูุงูุทููุง ูู
ุดูุงู ุจููุฉ ูููุชูู
ุง ูููู
ูู
ุง ุญุชู ุฅุฐุง ูุงู ู
ู ุงูุบุฏุ ูุงู: ููุชุงู ุขุชูุง ุบุฏุงุกูุง ููุฏ ููููุง ู
ู ุณูุฑูุง ูุฐุง ูุตุจุง ููู
ูุฌุฏ ู
ูุณู ุงููุตุจ ุญุชู ุฌุงูุฒ ุญูุซ ุงู
ุฑู ุงูููุ ูุงู: ูู ูุชุงู ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุช ูู
ุง ุงูุณุงููู ุฅูุง ุงูุดูุทุงู ุงู ุงุฐูุฑู ูุงุชุฎุฐ ุณุจููู ูู ุงูุจุญุฑ ุนุฌุจุง ููุงู ููุญูุช ุณุฑุจุง ูููู
ุง ุนุฌุจุงุ ูุงู: ูู ู
ูุณู ุฐูู ู
ุง ููุง ูุจุบู ูุงุฑุชุฏุง ุนูู ุขุซุงุฑูู
ุง ูุตุตุง ุฑุฌุนุง ููุตุงู ุขุซุงุฑูู
ุง ุญุชู ุงูุชููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ูุฅุฐุง ุฑุฌู ู
ุณุฌู ุจุซูุจ ูุณูู
ู
ูุณู ูุฑุฏ ุนูููุ ููุงู: ูุงูู ุจุงุฑุถู ุงูุณูุงู
ุ ูุงู: ุงูุง ู
ูุณูุ ูุงู ู
ูุณู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ูุงู: ูุนู
ุ ุงุชูุชู ูุชุนูู
ูู ู
ู
ุง ุนูู
ุช ุฑุดุฏุงุ ูุงู: ูุง ู
ูุณู ุฅูู ุนูู ุนูู
ู
ู ุนูู
ุงููู ุนูู
ููู ุงููู ูุง ุชุนูู
ู ูุงูุช ุนูู ุนูู
ู
ู ุนูู
ุงููู ุนูู
ูู ุงููู ูุง ุงุนูู
ูุ ูุงู: ูู ุงุชุจุนูุ ูุงู: ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุง ูููู ุชุตุจุฑ ุนูู ู
ุง ูู
ุชุญุท ุจู ุฎุจุฑุง ุฅูู ูููู ุฅู
ุฑุง ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 68 - 71 ูุงูุทููุง ูู
ุดูุงู ุนูู ุณุงุญู ุงูุจุญุฑ ูู
ุฑุช ุจูู
ุง ุณูููุฉ ููู
ููู
ุงู ูุญู
ูููู
ูุนุฑููุง ุงูุฎุถุฑ ูุญู
ููู ุจุบูุฑ ููู ููู
ุง ุฑูุจุง ูู ุงูุณูููุฉ ุฌุงุก ุนุตููุฑ ูููุน ุนูู ุญุฑู ุงูุณูููุฉ ูููุฑ ูู ุงูุจุญุฑ ููุฑุฉ ุงู ููุฑุชููุ ูุงู ูู: ุงูุฎุถุฑ ูุง ู
ูุณู ู
ุง ููุต ุนูู
ู ูุนูู
ู ู
ู ุนูู
ุงููู ุฅูุง ู
ุซู ู
ุง ููุต ูุฐุง ุงูุนุตููุฑ ุจู
ููุงุฑู ู
ู ุงูุจุญุฑ ุฅุฐ ุงุฎุฐ ุงููุงุณ ููุฒุน ููุญุงุ ูุงู: ููู
ููุฌุง ู
ูุณู ุฅูุง ููุฏ ููุน ููุญุง ุจุงููุฏูู
ุ ููุงู: ูู ู
ูุณู ู
ุง ุตูุนุช ููู
ุญู
ูููุง ุจุบูุฑ ููู ุนู
ุฏุช ุฅูู ุณูููุชูู
ูุฎุฑูุชูุง ูุชุบุฑู ุงูููุง ููุฏ ุฌุฆุช ุดูุฆุง ุฅู
ุฑุงุ ูุงู: ุงูู
ุงูู ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุง ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 72ุ ูุงู: ูุง ุชุคุงุฎุฐูู ุจู
ุง ูุณูุช ููุง ุชุฑูููู ู
ู ุงู
ุฑู ุนุณุฑุง ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 73 ููุงูุช ุงูุงููู ู
ู ู
ูุณู ูุณูุงูุง ููู
ุง ุฎุฑุฌุง ู
ู ุงูุจุญุฑ ู
ุฑูุง ุจุบูุงู
ููุนุจ ู
ุน ุงูุตุจูุงู ูุงุฎุฐ ุงูุฎุถุฑ ุจุฑุงุณู ูููุนู ุจูุฏู ููุฐุง ูุงูู
ุง ุณููุงู ุจุงุทุฑุงู ุงุตุงุจุนู ูุงูู ููุทู ุดูุฆุงุ ููุงู: ูู ู
ูุณู ุงูุชูุช ููุณุง ุฒููุฉ ุจุบูุฑ ููุณ ููุฏ ุฌุฆุช ุดูุฆุง ููุฑุงุ ูุงู: ุงูู
ุงูู ูู ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุง ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 75ุ ูุงู: ุฅู ุณุงูุชู ุนู ุดูุก ุจุนุฏูุง ููุง ุชุตุงุญุจูู ูุฏ ุจูุบุช ู
ู ูุฏูู ุนุฐุฑุง {76} ูุงูุทููุง ุญุชู ุฅุฐุง ุงุชูุง ุงูู ูุฑูุฉ ุงุณุชุทุนู
ุง ุงูููุง ูุงุจูุง ุงู ูุถููููู
ุง ููุฌุฏุง ูููุง ุฌุฏุงุฑุง ูุฑูุฏ ุงู ูููุถ ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 75-76 ู
ุงุฆูุง ุงูู
ุง ุจูุฏู ููุฐุง ูุงุดุงุฑ ุณููุงู ูุงูู ูู
ุณุญ ุดูุฆุง ุฅูู ููู ููู
ุงุณู
ุน ุณููุงู ูุฐูุฑ ู
ุงุฆูุง ุฅูุง ู
ุฑุฉุ ูุงู: ููู
ุงุชููุงูู
ููู
ูุทุนู
ููุง ููู
ูุถููููุง ุนู
ุฏุช ุฅูู ุญุงุฆุทูู
ูู ุดุฆุช ูุงุชุฎุฐุช ุนููู ุงุฌุฑุงุ ูุงู: ูุฐุง ูุฑุงู ุจููู ูุจููู ุณุงูุจุฆู ุจุชุงููู ู
ุง ูู
ุชุณุชุทุน ุนููู ุตุจุฑุง ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 78ุ ูุงู ุงููุจู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
:" ูุฏุฏูุง ุงู ู
ูุณู ูุงู ุตุจุฑ ููุต ุงููู ุนูููุง ู
ู ุฎุจุฑูู
ุงุ ูุงู: ุณููุงูุ ูุงู ุงููุจู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
:" ูุฑุญู
ุงููู ู
ูุณู ูู ูุงู ุตุจุฑ ููุต ุนูููุง ู
ู ุงู
ุฑูู
ุง ููุฑุง ุงุจู ุนุจุงุณ ุงู
ุงู
ูู
0 ู
ูู ูุงุฎุฐ ูู ุณูููุฉ ุตุงูุญุฉ ุบุตุจุง ูุงู
ุง ุงูุบูุงู
ููุงู ูุงูุฑุง ููุงู ุงุจูุงู ู
ุคู
ููู 0ุ ุซู
ูุงู ูู ุณููุงู: ุณู
ุนุชู ู
ูู ู
ุฑุชูู ูุญูุธุชู ู
ููุ ููู ูุณููุงู ุญูุธุชู ูุจู ุงู ุชุณู
ุนู ู
ู ุนู
ุฑู ุงู ุชุญูุธุชู ู
ู ุฅูุณุงูุ ููุงู: ู
ู
ู ุงุชุญูุธู ูุฑูุงู ุงุญุฏุ ุนู ุนู
ุฑู ุบูุฑู ุณู
ุนุชู ู
ูู ู
ุฑุชูู ุงู ุซูุงุซุง ูุญูุธุชู ู
ูู.
Hum se Ali Bin Abdullah Madini ne bayan kiya kaha hum se Sufyan Bin Uyainah ne bayan kiya kaha hum se Amr Bin Dinar ne bayan kiya kaha ke mujhe Saeed Bin Jubair ne khabar di unhon ne kaha ke mein ne Ibn Abbas (Radi Allahu Anhuma) se arz kiya ke Nouf Bikali ye kehta hai ke Musa, sahib-e-Khizar Bani Israel ke Musa nahi hain balkay wo doosre Musa hain. Ibn Abbas (Radi Allahu Anhuma) ne kaha ke dushman-e-Allah ne bilkul ghalat baat kahi hai. Ubayy Bin Kaab (Radi Allahu Anhu) ne Nabi Kareem (Sallallahu Alaihi Wasallam) se riwayat karte hue hum se bayan kiya ke Musa (Alaihis Salam) Bani Israel ko kharay ho kar khitab farma rahe thay ke un se poocha gaya kaun sa shakhs sab se zyada ilm wala hai. Unhon ne farmaya ke mein. Is par Allah Ta'ala ne un par itab farmaya kyunke unhon ne ilm ki nisbat Allah Ta'ala ki taraf nahi ki. Allah Ta'ala ne un se farmaya ke kyun nahi mera ek banda hai jahan do darya aa kar milte hain wahan rehta hai aur tum se zyada ilm wala hai. Unhon ne arz kiya: Ae Rabb-ul-Alameen! Mein un se kis tarah mil sakoon ga? Sufyan ne (apni riwayat mein ye alfaz) bayan kiye ke "Ae Rabb! ยซwa kaifa li bihiยป " Allah Ta'ala ne farmaya ke ek machli pakar kar ise apne thaile mein rakh lena jahan wo machli gum ho jaye bas mera banda waheen tum ko mile ga. Baaz dafa rawi ne (bajaye ยซfahuwa thammaยป ke) ยซfahuwa thummahยป kaha. Chunancha Musa (Alaihis Salam) ne machli le li aur ise ek thaile mein rakh liya. Phir wo aur ek un ke rafeeq-e-safar Yusha Bin Noon rawana hue jab ye chattan par pahunche to sar se taik lagali Musa (Alaihis Salam) ko neend aa gayi aur machli tarap kar nikli aur darya ke andar chali gayi aur is ne darya mein apna rasta bana liya. Allah Ta'ala ne machli se pani ke bahao ko rok diya aur wo mihrab ki tarah ho gayi unhon ne wazeh kiya ke yun mihrab ki tarah. Phir ye dono is din aur raat ke baqi hisse mein chalte rahe jab doosra din aya to Musa (Alaihis Salam) ne apne rafeeq-e-safar se farmaya ke ab hamara khana lao kyunke hum apne safar mein bahut thak gaye hain. Musa (Alaihis Salam) ne is waqt tak koi thakan mehsoos nahi ki thi jab tak wo is muqarrara jagah se aage na barh gaye jis ka Allah Ta'ala ne unhein hukam diya tha. Un ke rafeeq ne kaha ke dekhiye to sahi jab chattan par utre thay to mein machli (ke mutaliq kehna) aap se bhool gaya aur mujhe is ki yaad se Shaitan ne ghafil rakkha aur is machli ne to waheen (chattan ke qareeb) darya mein apna rasta ajeeb taur par bana liya tha. Machli ko to rasta mil gaya aur ye dono hairan thay. Musa (Alaihis Salam) ne farmaya ke yehi wo jagah thi jis ki talash mein hum nikle hain. Chunancha ye dono isi raste se peeche ki taraf wapas hue aur jab is chattan par pahunche to wahan ek buzurg apna sara jism ek kapre mein lapete hue maujood thay. Musa (Alaihis Salam) ne unhein salam kiya aur unhon ne jawab diya phir kaha ke tumhare khitte mein salam ka rawaj kahan se aa gaya? Musa (Alaihis Salam) ne farmaya ke mein Musa hoon. Unhon ne poocha, Bani Israel ke Musa? Farmaya ke jee haan. Mein aap ki khidmat mein is liye hazir hua hoon ke aap mujhe wo ilm-e-nafi sikha dein jo aap ko sikhaya gaya hai. Unhon ne farmaya: Ae Musa! Mere pas Allah ka diya hua ek ilm hai Allah Ta'ala ne mujhe wo ilm sikhaya hai aur aap is ko nahi jante. Isi tarah aap ke pas Allah ka diya hua ek ilm hai Allah Ta'ala ne aap ko sikhaya hai aur mein ise nahi janta. Musa (Alaihis Salam) ne kaha: Kya mein aap ke sath reh sakta hoon unhon ne kaha ke aap mere sath sabar nahi kar sakein ge aur waqai aap in kaamon ke baare mein sabar kar bhi kaise sakte hain jo aap ke ilm mein nahi hain. Allah Ta'ala ke irshad ยซimranยป tak aakhir Musa aur Khizar (Alaihimus Salam) darya ke kinare kinare chale. Phir un ke qareeb se ek kashti guzri. In hazrat ne kaha ke unhein bhi kashti wale kashti par sawar kar lein. Kashti walon ne Khizar (Alaihis Salam) ko pehchan liya aur koi mazdoori liye baghair un ko sawar kar liya. Jab ye hazrat is par sawar ho gaye to ek chiriya aayi aur kashti ke ek kinare baith kar is ne pani mein apni chonch ko ek ya do martaba dala. Khizar (Alaihis Salam) ne farmaya: Ae Musa! Mere aur aap ke ilm ki wajah se Allah ke ilm mein itni bhi kami nahi hui jitni is chiriya ke darya mein chonch maarne se darya ke pani mein kami hui hogi. Itne mein Khizar (Alaihis Salam) ne kulhari uthayi aur is kashti mein se ek takhta nikal liya. Musa (Alaihis Salam) ne jo nazar uthayi to wo apni kulhari se takhta nikal chuke thay. Is par Musa (Alaihis Salam) bol pare ke ye aap ne kya kiya? Jin logon ne humein baghair kisi ujrat ke sawar kar liya unhein ki kashti par aap ne buri nazar dali aur ise cheer diya ke sare kashti wale doob jayein. Is mein koi shuba nahi ke aap ne nihayat nagowar kaam kiya. Khizar (Alaihis Salam) ne farmaya: Kya mein ne aap se pehle hi nahi keh diya tha ke aap mere sath sabar nahi kar sakte. Musa (Alaihis Salam) ne farmaya ke (ye be-sabri apne waade ko bhool jane ki wajah se hui is liye) aap is cheez ka mujh se muakhaza na karein jo mein bhool gaya tha aur mere maamle mein tangi na farmayein. Ye pehli baat Musa (Alaihis Salam) se bhool kar hui thi phir jab daryayi safar khatam hua to un ka guzar ek bacche ke pas se hua jo doosre bacchon ke sath khel raha tha. Khizar (Alaihis Salam) ne is ka sar pakar kar apne hath se (dhar se) juda kar diya. Sufyan ne apne hath se (juda karne ki kaifiyat batane ke liye) ishara kiya jaise wo koi cheez tor rahe hon. Is par Musa (Alaihis Salam) ne farmaya ke aap ne ek jaan ko zaya kar diya. Kisi doosri jaan ke badle mein bhi ye nahi tha. Bilashuba aap ne ek bura kaam kiya. Khizar (Alaihis Salam) ne farmaya: Kya mein ne aap se pehle hi nahi kaha tha ke aap mere sath sabar nahi kar sakte. Musa (Alaihis Salam) ne kaha: Accha is ke baad agar mein ne aap se koi baat poochhi to phir aap mujhe sath na le chaliye ga, beshak aap mere baare mein had-e-uzr ko pahunch chuke hain. Phir ye dono aage barhe aur jab ek basti mein pahunche to basti walon se kaha ke wo unhein apna mehman bana lein lekin unhon ne inkar kiya. Phir is basti mein unhein ek diwar dikhayi di jo bas girne hi wali thi. Khizar (Alaihis Salam) ne apne hath se yun ishara kiya. Sufyan ne (kaifiyat batane ke liye) is tarah ishara kiya jaise wo koi cheez upar ki taraf pher rahe hon. Mein ne Sufyan se ยซma-ilanยป ka lafz sirf ek martaba suna tha. Musa (Alaihis Salam) ne kaha ke ye log to aise thay ke hum un ke yahan aaye aur unhon ne hamari mezbani se bhi inkar kiya. Phir un ki diwar aap ne theek kar di agar aap chahte to is ki ujrat un se le sakte thay. Khizar (Alaihis Salam) ne farmaya ke bas yahan se mere aur aap ke darmiyan judayi ho gayi jin baaton par aap sabar nahi kar sakte mein un ki taweel-o-taujeeh ab tum par wazeh kar doon ga. Nabi Kareem (Sallallahu Alaihi Wasallam) ne farmaya hamari to khwahish ye thi ke Musa (Alaihis Salam) sabar karte aur Allah Ta'ala takweeni waqiaat hamare liye bayan karta. Sufyan ne bayan kiya ke Nabi Kareem (Sallallahu Alaihi Wasallam) ne farmaya: Allah Ta'ala Musa (Alaihis Salam) par raham kare agar unhon ne sabar kiya hota to un ke (mazeed waqiaat) humein maloom hote. Ibn Abbas (Radi Allahu Anhuma) ne (jumhoor ki qiraat ยซwa-waraihimยป ke bajaye) ยซamamahum malikun yakhuzu kulla safinatin salihatin ghasbanยป parha hai. Aur wo baccha (jis ki Khizar (Alaihis Salam) ne jaan li thi) kafir tha aur is ke walidain momin thay. Phir mujh se Sufyan ne bayan kiya ke mein ne ye hadees Amr Bin Dinar se do martaba suni thi aur unhein se (sun kar) yaad ki thi. Sufyan ne kisi se poocha tha ke kya ye hadees aap ne Amr Bin Dinar se sunne se pehle hi kisi doosre shakhs se sun kar (jis ne Amr Bin Dinar se suni ho) yaad ki thi? Ya (is ke bajaye ye jumla kaha) ยซtahaffaztuhu min insaninยป do martaba (shak Ali Bin Abdullah ko tha) to Sufyan ne kaha ke doosre kisi shakhs se sun kar mein yaad karta kya is hadees ko Amr Bin Dinar se mere siwa kisi aur ne bhi riwayat kiya hai? Mein ne un se ye hadees do ya teen martaba suni aur unhein se sun kar yaad ki
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 4725
ุญุฏุซูุง ุงูุญู
ูุฏูุ ุญุฏุซูุง ุณููุงูุ ุญุฏุซูุง ุนู
ุฑู ุจู ุฏููุงุฑุ ูุงู: ุงุฎุจุฑูู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑุ ูุงู: ููุช ูุงุจู ุนุจุงุณ: ุฅู ูููุง ุงูุจูุงูู ูุฒุนู
ุงู ู
ูุณู ุตุงุญุจ ุงูุฎุถุฑ ููุณ ูู ู
ูุณู ุตุงุญุจ ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ููุงู ุงุจู ุนุจุงุณ: ูุฐุจ ุนุฏู ุงูููุ ุญุฏุซูู ุงุจู ุจู ูุนุจุ ุงูู ุณู
ุน ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูููู:" ุฅู ู
ูุณู ูุงู
ุฎุทูุจุง ูู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ูุณุฆู ุงู ุงููุงุณ ุงุนูู
ุ ููุงู: ุงูุงุ ูุนุชุจ ุงููู ุนููู ุฅุฐ ูู
ูุฑุฏ ุงูุนูู
ุฅูููุ ูุงูุญู ุงููู ุฅููู ุฅู ูู ุนุจุฏุง ุจู
ุฌู
ุน ุงูุจุญุฑูู ูู ุงุนูู
ู
ููุ ูุงู ู
ูุณู: ูุง ุฑุจุ ูููู ูู ุจูุ ูุงู: ุชุงุฎุฐ ู
ุนู ุญูุชุง ูุชุฌุนูู ูู ู
ูุชูุ ูุญูุซู
ุง ููุฏุช ุงูุญูุช ูููุ ุซู
ูุงุฎุฐ ุญูุชุง ูุฌุนูู ูู ู
ูุชูุ ุซู
ุงูุทูู ูุงูุทูู ู
ุนู ุจูุชุงู ููุดุน ุจู ููู ุญุชู ุฅุฐุง ุงุชูุง ุงูุตุฎุฑุฉ ูุถุนุง ุฑุกูุณูู
ุง ููุงู
ุงุ ูุงุถุทุฑุจ ุงูุญูุช ูู ุงูู
ูุชูุ ูุฎุฑุฌ ู
ููุ ูุณูุท ูู ุงูุจุญุฑุ ูุงุชุฎุฐ ุณุจููู ูู ุงูุจุญุฑ ุณุฑุจุงุ ูุงู
ุณู ุงููู ุนู ุงูุญูุช ุฌุฑูุฉ ุงูู
ุงุกุ ูุตุงุฑ ุนููู ู
ุซู ุงูุทุงูุ ููู
ุง ุงุณุชููุธ ูุณู ุตุงุญุจู ุงู ูุฎุจุฑู ุจุงูุญูุชุ ูุงูุทููุง ุจููุฉ ููู
ูู
ุง ููููุชูู
ุง ุญุชู ุฅุฐุง ูุงู ู
ู ุงูุบุฏุ ูุงู ู
ูุณู ููุชุงู: ุขุชูุง ุบุฏุงุกูุง ููุฏ ููููุง ู
ู ุณูุฑูุง ูุฐุง ูุตุจุงุ ูุงู ููู
ูุฌุฏ ู
ูุณู ุงููุตุจ ุญุชู ุฌุงูุฒุง ุงูู
ูุงู ุงูุฐู ุงู
ุฑ ุงููู ุจูุ ููุงู ูู ูุชุงู: ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉุ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุช ูู
ุง ุงูุณุงููู ุฅูุง ุงูุดูุทุงู ุงู ุงุฐูุฑูุ ูุงุชุฎุฐ ุณุจููู ูู ุงูุจุญุฑ ุนุฌุจุงุ ูุงู: ููุงู ููุญูุช ุณุฑุจุง ููู
ูุณู ูููุชุงู ุนุฌุจุงุ ููุงู ู
ูุณู: ุฐูู ู
ุง ููุง ูุจุบูุ ูุงุฑุชุฏุง ุนูู ุขุซุงุฑูู
ุง ูุตุตุงุ ูุงู: ุฑุฌุนุง ููุตุงู ุขุซุงุฑูู
ุง ุญุชู ุงูุชููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉุ ูุฅุฐุง ุฑุฌู ู
ุณุฌู ุซูุจุง ูุณูู
ุนููู ู
ูุณูุ ููุงู ุงูุฎุถุฑ: ูุงูู ุจุงุฑุถู ุงูุณูุงู
ุ ูุงู: ุงูุง ู
ูุณูุ ูุงู ู
ูุณู: ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ูุงู: ูุนู
ุ ุงุชูุชู ูุชุนูู
ูู ู
ู
ุง ุนูู
ุช ุฑุดุฏุงุ ูุงู: ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุง ูุง ู
ูุณูุ ุฅูู ุนูู ุนูู
ู
ู ุนูู
ุงููู ุนูู
ููู ูุง ุชุนูู
ู ุงูุชุ ูุงูุช ุนูู ุนูู
ู
ู ุนูู
ุงููู ุนูู
ู ุงููู ูุง ุงุนูู
ูุ ููุงู ู
ูุณู: ุณุชุฌุฏูู ุฅู ุดุงุก ุงููู ุตุงุจุฑุงุ ููุง ุงุนุตู ูู ุงู
ุฑุงุ ููุงู ูู ุงูุฎุถุฑ: ูุฅู ุงุชุจุนุชูู ููุง ุชุณุงููู ุนู ุดูุก ุญุชู ุงุญุฏุซ ูู ู
ูู ุฐูุฑุงุ ูุงูุทููุง ูู
ุดูุงู ุนูู ุณุงุญู ุงูุจุญุฑุ ูู
ุฑุช ุณูููุฉุ ูููู
ููู
ุงู ูุญู
ูููู
ุ ูุนุฑููุง ุงูุฎุถุฑุ ูุญู
ูููู
ุจุบูุฑ ูููุ ููู
ุง ุฑูุจุง ูู ุงูุณูููุฉ ูู
ููุฌุง ุฅูุง ูุงูุฎุถุฑ ูุฏ ููุน ููุญุง ู
ู ุงููุงุญ ุงูุณูููุฉ ุจุงููุฏูู
ุ ููุงู ูู ู
ูุณู: ููู
ุญู
ูููุง ุจุบูุฑ ููู ุนู
ุฏุช ุฅูู ุณูููุชูู
ุ ูุฎุฑูุชูุง ูุชุบุฑู ุงูููุงุ ููุฏ ุฌุฆุช ุดูุฆุง ุฅู
ุฑุงุ ูุงู: ุงูู
ุงูู ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุงุ ูุงู: ูุง ุชุคุงุฎุฐูู ุจู
ุง ูุณูุชุ ููุง ุชุฑูููู ู
ู ุงู
ุฑู ุนุณุฑุงุ ูุงู: ููุงู ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
:" ููุงูุช ุงูุงููู ู
ู ู
ูุณู ูุณูุงูุง"ุ ูุงู: ูุฌุงุก ุนุตููุฑ ูููุน ุนูู ุญุฑู ุงูุณูููุฉุ ูููุฑ ูู ุงูุจุญุฑ ููุฑุฉุ ููุงู ูู ุงูุฎุถุฑ: ู
ุง ุนูู
ู ูุนูู
ู ู
ู ุนูู
ุงูููุ ุฅูุง ู
ุซู ู
ุง ููุต ูุฐุง ุงูุนุตููุฑ ู
ู ูุฐุง ุงูุจุญุฑุ ุซู
ุฎุฑุฌุง ู
ู ุงูุณูููุฉุ ูุจููุง ูู
ุง ูู
ุดูุงู ุนูู ุงูุณุงุญู ุฅุฐ ุงุจุตุฑ ุงูุฎุถุฑ ุบูุงู
ุง ููุนุจ ู
ุน ุงูุบูู
ุงูุ ูุงุฎุฐ ุงูุฎุถุฑ ุฑุงุณู ุจูุฏูุ ูุงูุชูุนู ุจูุฏูุ ููุชููุ ููุงู ูู ู
ูุณู: ุงูุชูุช ููุณุง ุฒุงููุฉ ุจุบูุฑ ููุณ ููุฏ ุฌุฆุช ุดูุฆุง ููุฑุงุ ูุงู: ุงูู
ุงูู ูู ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุงุ ูุงู:" ููุฐู ุงุดุฏ ู
ู ุงูุงููู"ุ ูุงู: ุฅู ุณุงูุชู ุนู ุดูุก ุจุนุฏูุง ููุง ุชุตุงุญุจูู ูุฏ ุจูุบุช ู
ู ูุฏูู ุนุฐุฑุงุ ูุงูุทููุง ุญุชู ุฅุฐุง ุงุชูุง ุงูู ูุฑูุฉ ุงุณุชุทุนู
ุง ุงูููุงุ ูุงุจูุง ุงู ูุถููููู
ุงุ ููุฌุฏุง ูููุง ุฌุฏุงุฑุง ูุฑูุฏ ุงู ูููุถุ ูุงู: ู
ุงุฆูุ ููุงู
ุงูุฎุถุฑุ ูุงูุงู
ู ุจูุฏูุ ููุงู ู
ูุณู: ููู
ุงุชููุงูู
ููู
ูุทุนู
ููุงุ ููู
ูุถููููุงุ ูู ุดุฆุช ูุงุชุฎุฐุช ุนููู ุงุฌุฑุงุ ูุงู: ูุฐุง ูุฑุงู ุจููู ูุจููู ุฅูู ูููู ุฐูู ุชุงููู ู
ุง ูู
ุชุณุทุน ุนููู ุตุจุฑุง ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 78 - 82ุ ููุงู ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
:" ูุฏุฏูุง ุงู ู
ูุณู ูุงู ุตุจุฑ ุญุชู ููุต ุงููู ุนูููุง ู
ู ุฎุจุฑูู
ุง"ุ ูุงู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑ: ููุงู ุงุจู ุนุจุงุณ ููุฑุง ููุงู ุงู
ุงู
ูู
ู
ูู ูุงุฎุฐ ูู ุณูููุฉ ุตุงูุญุฉ ุบุตุจุงุ ููุงู ููุฑุง ูุงู
ุง ุงูุบูุงู
ููุงู ูุงูุฑุงุ ููุงู ุงุจูุงู ู
ุคู
ููู.
Hum se Abdullah bin Zubayr Humaydi ne byaan kiya , kaha hum se Sufyan bin Uyaynah ne byaan kiya , kaha hum se Amr bin Dinar ne byaan kiya , kaha ke mujhe Saeed bin Jubayr ne khabar di , kaha ke main ne Ibn Abbas razi Allahu anhuma se kaha Nauf Bakali kehta hai (jo Kabb Ahbar ka raheeb tha) ke jin Musa ki Khidr ke saath mulaqat hui thi woh Bani Israeel ke (Rasool) Musa ke alawa doosre hain . (yani Musa bin Maytha bin Afra'eem bin Yusuf bin Yaqoob) Ibn Abbas razi Allahu anhuma ne kaha dushman e Khuda ne ghalat kaha . Mujh se Ubayy bin Kabb ne byaan kiya ke unhon ne Rasool Allah salla Allahu alaihi wasallam se suna , Aap salla Allahu alaihi wasallam farma rahe thay ke Musa alaihissalam Bani Israeel ko waaz sunane ke liye kharay huay to in se poocha gaya ke insanon mein sab se zyada ilm kise hai ? Unhon ne farmaya ke mujhe . Is par Allah Ta'ala ne in par ghussa kiya kyunke unhon ne ilm ko Allah Ta'ala ki taraf mansoob nahi kiya tha . Allah Ta'ala ne unhein wahi ke zariye bataya ke do daryaon (Faaris aur Room) ke sangam par mera ek banda hai jo tum se zyada ilm rakhta hai . Musa alaihissalam ne arz kiya: Ae Rabb! Main in tak kaise pahunch paoon ga ? Allah Ta'ala ne bataya ke apne saath ek machhli le lo aur usay ek zanbeel mein rakh lo , woh jahan gum ho jaye (zinda ho kar darya mein kood jaye) bas mera woh banda wahin mile ga chunanche Aap ne machhli li aur zanbeel mein rakh kar rawana huay . Aap ke saath Aap ke khadim Yoosha bin Noon bhi thay . Jab yeh donon chatan ke paas aaye to sar rakh kar so gaye , idhar machhli zanbeel mein tarpi aur is se nikal gayi aur is ne darya mein apna rasta pa liya . Machhli jahan giri thi Allah Ta'ala ne wahan pani ki rawani ko rok diya aur pani ek taaq ki tarah is par ban gaya (yeh haal Yoosha apni aankhon se dekh rahe thay) phir jab Musa alaihissalam bedar huay to Yoosha un ko machhli ke mutalliq batana bhool gaye . Is liye din aur raat ka jo hissa baqi tha is mein chalte rahe , doosre din Musa alaihissalam ne apne khadim se farmaya ke ab khana lao , hamain safar ne bahut thaka diya hai . Nabi Karim salla Allahu alaihi wasallam ne farmaya ke Musa alaihissalam is waqt tak nahi thake jab tak woh is maqam se na guzar chuke jis ka Allah Ta'ala ne unhein hukm diya tha . Ab in ke khadim ne kaha Aap ne nahi dekha jab hum chatan ke paas thay to machhli ke mutalliq batana bhool gaya tha aur sirf Shaytan ne yaad rehne nahi diya . Is ne to ajeeb tariqa se apna rasta bana liya tha . Nabi Karim salla Allahu alaihi wasallam ne farmaya: machhli ne to darya mein apna rasta liya aur Musa aur un ke khadim ko (machhli ka jo nishan pani mein ab tak maujood tha) dekh kar tajub hua . Musa alaihissalam ne farmaya ke yeh wahi jagah thi jis ki talash mein hum thay , chunanche donon hazrat peeche isi rasta se laute . Byaan kiya ke donon hazrat peeche apne naqsh e qadam par chalte chalte aakhir is chatan tak pahunch gaye wahan unhon ne dekha ke ek sahab (Khidr alaihissalam) kapre mein lipte huay wahan baithe hain . Musa alaihissalam ne unhein salam kiya . Khidr alaihissalam ne kaha (tum kaun ho) tumhare mulk mein โsalamโ kahan se aa gaya . Musa alaihissalam ne farmaya ke main Musa hoon . Poocha Bani Israeel ke Musa ? Farmaya ke ji haan . Aap ke paas is gharz se hazir hua hoon taake jo hidayat ka ilm Aap ko haasil hai woh mujhe bhi sikha dein . Khidr alaihissalam ne farmaya , Musa! Aap mere saath sabr nahi kar sakte mujhe Allah Ta'ala ki taraf se ek khaas ilm mila hai jise Aap nahi jaante , isi tarah Aap ko Allah Ta'ala ki taraf se jo ilm mila hai woh main nahi jaanta . Musa alaihissalam ne farmaya In sha Allah Aap mujhe sabir payein ge aur main kisi muamle mein Aap ke khilaf nahi karoon ga . Khidr alaihissalam ne farmaya , achha agar Aap mere saath chalein to kisi cheez ke mutalliq sawal na karein yahan tak ke main khud Aap ko is ke mutalliq bata doon ga . Ab yeh donon samundar ke kinare kinare rawana huay itne mein ek kashti guzri , unhon ne kashti walon se baat ki ke unhein bhi is par sawar kar lein . Kashti walon ne Khidr alaihissalam ko pehchan liya aur kisi kiraya ke baghair unhein sawar kar liya . Jab yeh donon kashti par baith gaye to Khidr alaihissalam ne kulhari se kashti ka ek takhta nikal dala . Is par Musa alaihissalam ne dekha to Khidr alaihissalam se kaha ke in logon ne hamain baghair kisi kiraya ke apni kashti mein sawar kar liya tha aur Aap ne unhi ki kashti cheer daali taake saare musafir doob jayein . Bilashubha Aap ne yeh bara nagowar kaam kiya hai . Khidr alaihissalam ne farmaya , kya main ne Aap se pehle hi na kaha tha ke Aap mere saath sabr nahi kar sakte . Musa alaihissalam ne farmaya jo baat main bhool gaya tha is par mujhe maaf kar dein aur mere muamla mein tangi na karein . Byaan kiya ke Rasool Allah salla Allahu alaihi wasallam ne farmaya , yeh pehli martaba Musa alaihissalam ne bhool kar unhein toka tha . Rawi ne byaan kiya ke itne mein ek chariya aayi aur is ne kashti ke kinare baith kar samundar mein ek martaba apni chonch maari to Khidr alaihissalam ne Musa alaihissalam se kaha ke mere aur Aap ke ilm ki haisiyat Allah ke ilm ke muqable mein is se zyada nahi hai jitna is chariya ne is samundar ke pani se kam kiya hai . Phir yeh donon kashti se utar gaye , abhi woh samundar ke kinare chal hi rahe thay ke Khidr alaihissalam ne ek bacha ko dekha jo doosre bachon ke saath khel raha tha . Aap ne is bache ka sar apne hath mein dabaya aur usay (gardan se) ukhaarr diya aur is ki jaan le li . Musa alaihissalam is par bolay , Aap ne ek be-gunah ki jaan baghair kisi jaan ke badle ke le li , yeh Aap ne bara napasand kaam kiya . Khidr alaihissalam ne farmaya ke main to pehle hi keh chuka tha ke Aap mere saath sabr nahi kar sakte . Sufyan bin Uyaynah (rawi e hadees) ne kaha aur yeh kaam to pehle se bhi zyada sakht tha . Musa alaihissalam ne aakhir is martaba bhi mazrat ki ke agar main ne is ke baad phir Aap se sawal kiya to Aap mujhe saath na rakhiye ga . Aap mera baar baar uzr sun chuke hain (is ke baad meere liye bhi uzr ka koi mauqa na rahe ga) phir donon rawana huay , yahan tak ke ek basti mein pahunche aur basti walon se kaha ke hamain apna mehman bana lo , lekin unhon ne mezbani se inkar kiya , phir unhein basti mein ek diwar dikhayi di jo bas girne hi wali thi . Byaan kiya ke diwar jhuk rahi thi . Khidr alaihissalam kharay ho gaye aur diwar apne hath se seedhi kar di . Musa alaihissalam ne farmaya ke in logon ke yahan hum aaye aur in se khane ke liye kaha , lekin unhon ne hamari mezbani se inkar kiya , agar Aap chahte to diwar ke is seedha karne ke kaam par ujrat le sakte thay . Khidr alaihissalam ne farmaya ke bas ab mere aur Aap ke darmiyan judayi hai , Allah Ta'ala ke irshad ยซzhalika ta'weelu ma lam tasta' alayhi sabranยป tak . Rasool Allah salla Allahu alaihi wasallam ne farmaya , hum to chahte thay ke Musa ne sabr kiya hota taake Allah Ta'ala un ke aur waqiaat hum se byaan karta . Saeed bin Jubayr ne byaan kiya ke Abdullah bin Abbas razi Allahu anhuma is aayat ki tilawat karte thay (jis mein Khidr alaihissalam ne apne kaamon ki wajah byaan ki hai ke) kashti walon ke aage ek baadshah tha jo har achhi kashti ko chheen liya karta tha aur is ki bhi Aap tilawat karte thay ke aur woh ghulam (jis ki gardan Khidr alaihissalam ne torr di thi) to woh (Allah ke ilm mein) kafir tha aur is ke walidain momin thay .
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 4726
ุญุฏุซูุง ุฅุจุฑุงููู
ุจู ู
ูุณูุ ุงุฎุจุฑูุง ูุดุงู
ุจู ููุณูุ ุงู ุงุจู ุฌุฑูุฌ ุงุฎุจุฑูู
ุ ูุงู: ุงุฎุจุฑูู ูุนูู ุจู ู
ุณูู
ุ ูุนู
ุฑู ุจู ุฏููุงุฑุ ุนู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑุ ูุฒูุฏ ุงุญุฏูู
ุง ุนูู ุตุงุญุจู ูุบูุฑูู
ุง ูุฏ ุณู
ุนุชู ูุญุฏุซูุ ุนู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑุ ูุงู: ุฅูุง ูุนูุฏ ุงุจู ุนุจุงุณ ูู ุจูุชูุ ุฅุฐ ูุงู: ุณููููุ ููุช: ุงู ุงุจุง ุนุจุงุณ ุฌุนููู ุงููู ูุฏุงุกู ุจุงููููุฉ ุฑุฌู ูุงุต ููุงู ูู ููู ูุฒุนู
ุงูู ููุณ ุจู
ูุณู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ุงู
ุง ุนู
ุฑูุ ููุงู ูู: ูุงู ูุฏ ูุฐุจ ุนุฏู ุงููู ูุงู
ุง ูุนููุ ููุงู ูู: ูุงู ุงุจู ุนุจุงุณ: ุญุฏุซูู ุงุจู ุจู ูุนุจุ ูุงู: ูุงู ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
:" ู
ูุณู ุฑุณูู ุงููู ุนููู ุงูุณูุงู
ุ ูุงู: ุฐูุฑ ุงููุงุณ ููู
ุง ุญุชู ุฅุฐุง ูุงุถุช ุงูุนูููุ ูุฑูุช ุงููููุจ ูููุ ูุงุฏุฑูู ุฑุฌูุ ููุงู ุงู ุฑุณูู ุงูููุ ูู ูู ุงูุงุฑุถ ุงุญุฏ ุงุนูู
ู
ููุ ูุงู: ูุงุ ูุนุชุจ ุนููู ุฅุฐ ูู
ูุฑุฏ ุงูุนูู
ุฅูู ุงูููุ ููู: ุจููุ ูุงู: ุงู ุฑุจ ูุงููุ ูุงู: ุจู
ุฌู
ุน ุงูุจุญุฑููุ ูุงู: ุงู ุฑุจ ุงุฌุนู ูู ุนูู
ุง ุงุนูู
ุฐูู ุจูุ ููุงู ูู ุนู
ุฑู: ูุงู ุญูุซ ููุงุฑูู ุงูุญูุชุ ููุงู ูู ูุนูู: ูุงู: ุฎุฐ ูููุง ู
ูุชุง ุญูุซ ูููุฎ ููู ุงูุฑูุญุ ูุงุฎุฐ ุญูุชุง ูุฌุนูู ูู ู
ูุชูุ ููุงู ููุชุงู: ูุง ุงูููู ุฅูุง ุงู ุชุฎุจุฑูู ุจุญูุซ ููุงุฑูู ุงูุญูุชุ ูุงู: ู
ุง ูููุช ูุซูุฑุงุ ูุฐูู ูููู ุฌู ุฐูุฑู: ูุฅุฐ ูุงู ู
ูุณู ููุชุงู ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 60 ููุดุน ุจู ููู ููุณุชุ ุนู ุณุนูุฏุ ูุงู: ูุจููู
ุง ูู ูู ุธู ุตุฎุฑุฉ ูู ู
ูุงู ุซุฑูุงู ุฅุฐ ุชุถุฑุจ ุงูุญูุช ูู
ูุณู ูุงุฆู
ุ ููุงู ูุชุงู: ูุง ุงููุธู ุญุชู ุฅุฐุง ุงุณุชููุธ ูุณู ุงู ูุฎุจุฑูุ ูุชุถุฑุจ ุงูุญูุช ุญุชู ุฏุฎู ุงูุจุญุฑุ ูุงู
ุณู ุงููู ุนูู ุฌุฑูุฉ ุงูุจุญุฑ ุญุชู ูุงู ุงุซุฑู ูู ุญุฌุฑุ ูุงู ูู ุนู
ุฑู: ููุฐุง ูุงู ุงุซุฑู ูู ุญุฌุฑุ ูุญูู ุจูู ุฅุจูุงู
ููุ ูุงููุชูู ุชููุงููู
ุง ููุฏ ููููุง ู
ู ุณูุฑูุง ูุฐุง ูุตุจุงุ ูุงู: ูุฏ ูุทุน ุงููู ุนูู ุงููุตุจ ููุณุช ูุฐู ุนู ุณุนูุฏ ุงุฎุจุฑูุ ูุฑุฌุนุง ููุฌุฏุง ุฎุถุฑุงุ ูุงู ูู ุนุซู
ุงู ุจู ุงุจู ุณููู
ุงู: ุนูู ุทููุณุฉ ุฎุถุฑุงุก ุนูู ูุจุฏ ุงูุจุญุฑุ ูุงู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑ: ู
ุณุฌู ุจุซูุจู ูุฏ ุฌุนู ุทุฑูู ุชุญุช ุฑุฌูููุ ูุทุฑูู ุชุญุช ุฑุงุณูุ ูุณูู
ุนููู ู
ูุณูุ ููุดู ุนู ูุฌููุ ููุงู: ูู ุจุงุฑุถู ู
ู ุณูุงู
ู
ู ุงูุชุ ูุงู: ุงูุง ู
ูุณูุ ูุงู ู
ูุณู: ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ูุงู: ูุนู
ุ ูุงู: ูู
ุง ุดุงููุ ูุงู: ุฌุฆุช ูุชุนูู
ูู ู
ู
ุง ุนูู
ุช ุฑุดุฏุงุ ูุงู: ุงู
ุง ููููู ุงู ุงูุชูุฑุงุฉ ุจูุฏููุ ูุงู ุงููุญู ูุงุชูู ูุง ู
ูุณูุ ุฅู ูู ุนูู
ุง ูุง ููุจุบู ูู ุงู ุชุนูู
ูุ ูุฅู ูู ุนูู
ุง ูุง ููุจุบู ูู ุงู ุงุนูู
ูุ ูุงุฎุฐ ุทุงุฆุฑ ุจู
ููุงุฑู ู
ู ุงูุจุญุฑุ ููุงู: ูุงููู ู
ุง ุนูู
ู ูู
ุง ุนูู
ู ูู ุฌูุจ ุนูู
ุงููู ุฅูุง ูู
ุง ุงุฎุฐ ูุฐุง ุงูุทุงุฆุฑ ุจู
ููุงุฑู ู
ู ุงูุจุญุฑุ ุญุชู ุฅุฐุง ุฑูุจุง ูู ุงูุณูููุฉ ูุฌุฏุง ู
ุนุงุจุฑ ุตุบุงุฑุง ุชุญู
ู ุงูู ูุฐุง ุงูุณุงุญู ุฅูู ุงูู ูุฐุง ุงูุณุงุญู ุงูุขุฎุฑ ุนุฑูููุ ููุงููุง: ุนุจุฏ ุงููู ุงูุตุงูุญุ ูุงู: ูููุง ูุณุนูุฏ: ุฎุถุฑุ ูุงู: ูุนู
ุ ูุง ูุญู
ูู ุจุงุฌุฑุ ูุฎุฑููุง ููุชุฏ ูููุง ูุชุฏุงุ ูุงู ู
ูุณู: ุงุฎุฑูุชูุง ูุชุบุฑู ุงูููุงุ ููุฏ ุฌุฆุช ุดูุฆุง ุฅู
ุฑุงุ ูุงู ู
ุฌุงูุฏ: ู
ููุฑุงุ ูุงู: ุงูู
ุงูู ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุงุ ูุงูุช ุงูุงููู ูุณูุงูุงุ ูุงููุณุทู ุดุฑุทุงุ ูุงูุซุงูุซุฉ ุนู
ุฏุงุ ูุงู: ูุง ุชุคุงุฎุฐูู ุจู
ุง ูุณูุชุ ููุง ุชุฑูููู ู
ู ุงู
ุฑู ุนุณุฑุง ูููุง ุบูุงู
ุงุ ููุชููุ ูุงู ูุนูู: ูุงู ุณุนูุฏ: ูุฌุฏ ุบูู
ุงูุง ููุนุจููุ ูุงุฎุฐ ุบูุงู
ุง ูุงูุฑุง ุธุฑููุงุ ูุงุถุฌุนูุ ุซู
ุฐุจุญู ุจุงูุณูููุ ูุงู: ุงูุชูุช ููุณุง ุฒููุฉ ุจุบูุฑ ููุณ ูู
ุชุนู
ู ุจุงูุญูุซุ ููุงู ุงุจู ุนุจุงุณ ูุฑุงูุง ุฒููุฉ ุฒุงููุฉ ู
ุณูู
ุฉ ููููู ุบูุงู
ุง ุฒููุงุ ูุงูุทููุง ููุฌุฏุง ุฌุฏุงุฑุง ูุฑูุฏ ุงู ูููุถุ ูุงูุงู
ูุ ูุงู ุณุนูุฏ: ุจูุฏู ููุฐุง ูุฑูุน ูุฏูุ ูุงุณุชูุงู
ุ ูุงู ูุนูู: ุญุณุจุช ุงู ุณุนูุฏุงุ ูุงู: ูู
ุณุญู ุจูุฏูุ ูุงุณุชูุงู
ุ ูู ุดุฆุช ูุงุชุฎุฐุช ุนููู ุงุฌุฑุงุ ูุงู ุณุนูุฏ: ุงุฌุฑุง ูุงูููุ ููุงู ูุฑุงุกูู
ุ ููุงู ุงู
ุงู
ูู
ุ ูุฑุงูุง ุงุจู ุนุจุงุณ ุงู
ุงู
ูู
ู
ูู ูุฒุนู
ูู ุนู ุบูุฑ ุณุนูุฏุ ุงูู ูุฏุฏ ุจู ุจุฏุฏ ูุงูุบูุงู
ุงูู
ูุชูู ุงุณู
ู ูุฒุนู
ูู ุฌูุณูุฑ ู
ูู ูุงุฎุฐ ูู ุณูููุฉ ุบุตุจุงุ ูุงุฑุฏุช ุฅุฐุง ูู ู
ุฑุช ุจู ุงู ูุฏุนูุง ูุนูุจูุงุ ูุฅุฐุง ุฌุงูุฒูุง ุงุตูุญููุงุ ูุงูุชูุนูุง ุจูุงุ ูู
ููู
ู
ู ูููู: ุณุฏููุง ุจูุงุฑูุฑุฉุ ูู
ููู
ู
ู ูููู: ุจุงููุงุฑ ูุงู ุงุจูุงู ู
ุคู
ูููุ ููุงู ูุงูุฑุง ูุฎุดููุง ุงู ูุฑูููู
ุง ุทุบูุงูุง ูููุฑุง ุงู ูุญู
ููู
ุง ุญุจู ุนูู ุงู ูุชุงุจุนุงู ุนูู ุฏูููุ ูุงุฑุฏูุง ุงู ูุจุฏููู
ุง ุฑุจูู
ุง ุฎูุฑุง ู
ูู ุฒูุงุฉุ ููููู: ุงูุชูุช ููุณุง ุฒููุฉ ูุงูุฑุจ ุฑุญู
ุง ูู
ุง ุจู ุงุฑุญู
ู
ููู
ุง ุจุงูุงูู ุงูุฐู ูุชู ุฎุถุฑุ ูุฒุนู
ุบูุฑ ุณุนูุฏ ุงููู
ุง ุงุจุฏูุง ุฌุงุฑูุฉุ ูุงู
ุง ุฏุงูุฏ ุจู ุงุจู ุนุงุตู
ุ ููุงู: ุนู ุบูุฑ ูุงุญุฏ ุฅููุง ุฌุงุฑูุฉ".
Hum se Ibrahim bin Musa ne byaan kiya , kaha hum ko Hisham bin Yusuf ne khabar di , unhein Ibn Jareer ne khabar di , kaha ke mujhe Yala bin Muslim aur Amr bin Dinar ne khabar di Saeed bin Jubayr se , donon mein se ek apne saathi aur digar rawi ke muqabla mein baaz alfaz zyada kehta hai aur un ke alawa ek aur sahab ne bhi Saeed bin Jubayr se sun kar byaan kiya ke unhon ne kaha hum Ibn Abbas razi Allahu anhuma ki khidmat mein un ke ghar hazir thay . Unhon ne farmaya ke deen ki baatein mujh se kuch poocho . Main ne arz kiya: Ae Abu al-Abbas! Allah Aap par mujhe qurban kare Kufa mein ek waa-iz shakhs Nauf naami (Nauf Bakali) hai aur woh kehta hai ke Musa , Khidr alaihissalam se milne wale woh nahi thay jo Bani Israeel ke paighambar Musa alaihissalam huay hain (Ibn Jurayj ne byaan kiya ke) Amr bin Dinar ne to riwayat is tarah byaan ki ke Ibn Abbas ne kaha dushman e Khuda jhooti baat kehta hai aur Yala bin Muslim ne apni riwayat mein is tarah mujh se byaan kiya ke Ibn Abbas razi Allahu anhuma ne kaha ke mujh se Ubayy bin Kabb razi Allahu anhu ne byaan kiya , kaha ke Rasool Allah salla Allahu alaihi wasallam ne farmaya ke Musa alaihissalam Allah ke Rasool thay ek din Aap ne logon (Bani Israeel) ko aisa waaz farmaya ke logon ki aankhon se aansu nikal pare aur dil paseej gaye to Aap wapas jaane ke liye mure . Is waqt ek shakhs ne in se poocha: Ae Allah ke Rasool! Kya duniya mein Aap se bara koi aalim hai ? Unhon ne kaha ke nahi , is par Allah ne Musa alaihissalam par itab nazil kiya , kyunke unhon ne ilm ki nisbat Allah Ta'ala ki taraf nahi ki thi . (un ko yun kehna chahiye tha ke Allah hi jaanta hai) . In se kaha gaya ke haan tum se bhi bara aalim hai . Musa alaihissalam ne arz kiya , Ae Parvardigar! Woh kahan hai . Allah ne farmaya jahan (Faaris aur Room ke) do darya milay hain . Musa alaihissalam ne arz kiya: Ae Parvardigar! Mere liye un ki koi nishani aaisi batla de ke main in tak pahunch jaoon . Ab Amr bin Dinar ne mujh (Ibn Jurayj) se byaan kiya ke Allah Ta'ala ne farmaya , jahan tum se machhli tumhari zanbeel se chal de (wahin woh milein ge) aur Yala ne hadees is tarah byaan ki ke ek murdah machhli saath le lo , jahan is machhli mein jaan par jaye (wahin woh milein ge) Musa alaihissalam ne machhli saath le li aur usay ek zanbeel mein rakh liya . Aap ne apne saathi Yoosha se farmaya ke main bas tumhein itni takleef deta hoon ke jab yeh machhli zanbeel se nikal kar chal de to mujhe batana . Unhon ne arz kiya ke yeh kaun si bari takleef hai . Isi ki taraf isharah hai Allah Ta'ala ke irshad ยซwa izh qaala Musa lifataahuยป mein woh ยซfataยป (rafeeq e safar) Yoosha Ibn Noon thay . Saeed bin Jubayr (rawi e hadees) ne apni riwayat mein Yoosha bin Noon ka naam nahi liya . Byaan kiya ke phir Musa alaihissalam ek chatan ke saya mein thehar gaye jahan nami aur thand thi . Is waqt machhli tarpi aur darya mein kood gayi . Musa alaihissalam so rahe thay is liye Yoosha ne socha ke Aap ko jagana na chahiye . Lekin jab Musa alaihissalam bedar huay to machhli ka haal kehna bhool gaye . Isi arsa mein machhli tarap kar pani mein chali gayi . Allah Ta'ala ne machhli ki jagah pani ke bahao ko rok diya aur machhli ka nishan patthar par jis par se gayi thi ban gaya . Amr bin Dinar ne mujh (Ibn Jurayj) se byaan kiya ke is ka nishan patthar pe ban gaya aur donon angoothon aur kalma ki ungliyon ko mila kar ek halqa ki tarah is ko bataya . Bedar hone ke baad Musa alaihissalam baqi din aur baqi raat chalte rahe . Aakhir kehne lage . Hamain ab is safar mein thakan ho rahi hai . Un ke khadim ne arz kiya . Allah ne Aap ki thakan ko door kar diya hai (aur machhli zinda ho gayi hai) . Ibn Jurayj ne byaan kiya ke yeh tukra Saeed bin Jubayr ki riwayat mein nahi hai . Phir Musa alaihissalam aur Yoosha donon wapas laute aur Khidr alaihissalam se mulaqat hui (Ibn Jurayj ne kaha) mujh se Usman bin Abi Sulayman ne byaan kiya ke Khidr alaihissalam darya ke beech mein ek chhotay se sabz zeen-posh par tashreef rakhte thay . Aur Saeed bin Jubayr ne yun byaan kiya ke woh apne kapre se tamam jism lipeite huay thay . Kapre ka ek kinara un ke paon ke neeche tha aur doosra sar ke tallay tha . Musa alaihissalam ne pahunch kar salam kiya to Khidr alaihissalam ne apna chehra khola aur kaha , meri is zameen mein salam ka rawaj kahan se aa gaya . Aap kaun hain ? Musa alaihissalam ne farmaya ke main Musa hoon . Poocha , Musa Bani Israeel ? Farmaya ke haan! Poocha , Aap kyun aaye hain ? Farmaya ke mere aane ka maqsad yeh hai ke jo hidayat ka ilm Aap ko Allah ne diya hai woh mujhe bhi sikha dein . Is par Khidr alaihissalam ne farmaya ke Musa kya Aap ke liye yeh kafi nahi hai is ka poora seekhna Aap ke liye munasib nahi hai . Isi tarah Aap ko jo ilm haasil hai is ka poora seekhna mere liye munasib nahi . Is arsa mein ek chariya ne apni chonch se darya ka pani liya to Khidr alaihissalam ne farmaya: Allah ki qasam! Mera aur Aap ka ilm Allah ke ilm ke muqable mein is se zyada nahi hai . Jitna is chariya ne darya ka pani apni chonch mein liya hai . Kashti par charhne ke waqt unhon ne chhoti chhoti kashtiyaan dekhein jo ek kinare walon ko doosre kinare par le ja kar chhor aati thien . Kashti walon ne Khidr alaihissalam ko pehchan liya aur kaha ke yeh Allah ke salih bande hain hum in se kiraya nahi lein ge . Lekin Khidr alaihissalam ne kashti mein shigaaf kar diye aur is mein (takhton ki jagah) keelein gaarr dien . Musa alaihissalam ne kaha Aap ne is liye isay phaar dala ke is ke musafiron ko dubo dein . Bilashubha Aap ne yeh bara nagowar kaam kiya hai . Mujahid ne aayat mein ยซimranยป ka tarjuma ยซmunkaranยป kiya hai . Khidr alaihissalam ne farmaya main ne pehle hi na kaha tha ke Aap mere saath sabr nahi kar sakte . Musa alaihissalam ka pehla sawal to bhoolne ki wajah se tha lekin doosra bataur shart tha aur teesra qasdan unhon ne kiya tha . Musa alaihissalam ne is pehle sawal par kaha ke jo main bhool gaya is par mujh se muakhizha na kijiye aur mere muamla mein tangi na kijiye . Phir unhein ek bacha mila to Khidr alaihissalam ne usay qatl kar diya . Yala ne byaan kiya ke Saeed bin Jubayr ne kaha ke Khidr alaihissalam ko chand bache milay jo khel rahe thay Aap ne in mein se ek bacha ko pakra jo kafir aur chalak tha aur usay lita kar chhuri se zibah kar diya . Musa alaihissalam ne farmaya , Aap ne bila kisi khoon ke ek be-gunah jaan ko jis ne ke bura kaam nahi kiya tha , qatl kar dala . Ibn Abbas razi Allahu anhuma aayat mein ยซzakiyyatanยป ki jagah ยซzaakiyatanยป parha karte thay . Bamaani ยซmuslimatanยป jaise ยซghulaman zakiyyanยป mein hai . Phir woh donon buzurg aage barhay to ek diwar par nazar pari jo bas girne hi wali thi . Khidr alaihissalam ne usay theek kar diya . Saeed bin Jubayr ne apne hath se isharah kar ke bataya ke is tarah . Yala bin Muslim ne byaan kiya mera khayal hai ke Saeed bin Jubayr ne byaan kiya ke Khidr ne diwar par hath pher kar usay theek kar diya . Musa alaihissalam ne farmaya ke agar Aap chahte to is par ujrat le sakte thay . Saeed bin Jubayr ne is ki tashreeh ki ke ujrat jise hum kha sakte . Aayat ยซwa kaana wara'ahumยป ki Ibn Abbas razi Allahu anhuma ne qirat ยซwa kaana amamahumยป ki yani kashti jahan ja rahi thi is mulk mein ek baadshah tha . Saeed ke siwa doosre rawi se is baadshah ka naam Hudad bin Budad naqal karte hain aur jis bacha ko Khidr alaihissalam ne qatl kiya tha is ka naam log Jaysoor byaan karte hain . Woh baadshah har (nayi) kashti ko zabardasti chheen liya karta tha . Is liye main ne chaha ke jab yeh kashti is ke samne se guzre to is ke is aib ki wajah se usay na chheene . Jab kashti wale is baadshah ki sultant se guzar jayein ge to woh khud usay theek kar lein ge aur usay kaam mein laate rahein ge . Baaz logon ka to yeh khayal hai ke unhon ne kashti ko phir seesa laga kar jorra tha aur baaz kehte hain ke taar-kol se jorra tha (aur jis bacha ko qatl kar diya tha) to is ke walidain momin thay aur woh bacha (Allah ki taqdeer mein) kafir tha . Is liye hamain darr tha ke kahin (bara ho kar) woh unhein bhi kufr mein mubtala na kar de ke apne larke se intihaayi mohabbat unhein is ke deen ki ittiba par majboor kar de . Is liye hum ne chaha ke Allah is ke badle mein unhein koi naik aur is se behtar aulad de . ยซwa aqraba ruhmanยป yani is ke walidain is bacha par jo ab Allah Ta'ala unhein de ga pehle se zyada behtar meherban hon jise Khidr alaihissalam ne qatl kar diya hai . Saeed bin Jubayr razi Allahu anhu ne kaha ke in walidain ko is bache ke badle ek larki di gayi thi . Dawood bin Abi Aasim rahmahullah kai rawiyon se naqal karte hain ke woh larki hi thi .
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 4727
ุญุฏุซูู ูุชูุจุฉ ุจู ุณุนูุฏุ ูุงู: ุญุฏุซูู ุณููุงู ุจู ุนูููุฉุ ุนู ุนู
ุฑู ุจู ุฏููุงุฑุ ุนู ุณุนูุฏ ุจู ุฌุจูุฑุ ูุงู: ููุช ูุงุจู ุนุจุงุณ: ุฅู ูููุง ุงูุจูุงููู ุฒุนู
ุงู ู
ูุณู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆูู ููุณ ุจู
ูุณู ุงูุฎุถุฑุ ููุงู: ูุฐุจ ุนุฏู ุงูููุ ุญุฏุซูุง ุงุจู ุจู ูุนุจุ ุนู ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูุงู:" ูุงู
ู
ูุณู ุฎุทูุจุง ูู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ูููู ูู: ุงู ุงููุงุณ ุงุนูู
ุ ูุงู: ุงูุงุ ูุนุชุจ ุงููู ุนููู ุฅุฐ ูู
ูุฑุฏ ุงูุนูู
ุฅูููุ ูุงูุญู ุฅูููุ ุจูู ุนุจุฏ ู
ู ุนุจุงุฏู ุจู
ุฌู
ุน ุงูุจุญุฑูู ูู ุงุนูู
ู
ููุ ูุงู: ุงู ุฑุจ ููู ุงูุณุจูู ุฅูููุ ูุงู: ุชุงุฎุฐ ุญูุชุง ูู ู
ูุชูุ ูุญูุซู
ุง ููุฏุช ุงูุญูุช ูุงุชุจุนูุ ูุงู: ูุฎุฑุฌ ู
ูุณู ูู
ุนู ูุชุงู ููุดุน ุจู ููู ูู
ุนูู
ุง ุงูุญูุช ุญุชู ุงูุชููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉุ ููุฒูุง ุนูุฏูุงุ ูุงู: ููุถุน ู
ูุณู ุฑุงุณู ููุงู
ุ ูุงู ุณููุงู: ููู ุญุฏูุซ ุบูุฑ ุนู
ุฑูุ ูุงู: ููู ุงุตู ุงูุตุฎุฑุฉ ุนูู ููุงู ููุง ุงูุญูุงุฉ ูุง ูุตูุจ ู
ู ู
ุงุฆูุง ุดูุก ุฅูุง ุญููุ ูุงุตุงุจ ุงูุญูุช ู
ู ู
ุงุก ุชูู ุงูุนููุ ูุงู: ูุชุญุฑู ูุงูุณู ู
ู ุงูู
ูุชูุ ูุฏุฎู ุงูุจุญุฑุ ููู
ุง ุงุณุชููุธ ู
ูุณูุ ูุงู ููุชุงู ุขุชูุง ุบุฏุงุกูุง ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 62 ุงูุขูุฉุ ูุงู: ููู
ูุฌุฏ ุงููุตุจ ุญุชู ุฌุงูุฒ ู
ุง ุงู
ุฑ ุจูุ ูุงู ูู ูุชุงู ููุดุน ุจู ูููุ ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุช ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 63 ุงูุขูุฉุ ูุงู: ูุฑุฌุนุง ููุตุงู ูู ุขุซุงุฑูู
ุงุ ููุฌุฏุง ูู ุงูุจุญุฑ ูุงูุทุงู ู
ู
ุฑ ุงูุญูุชุ ููุงู ููุชุงู ุนุฌุจุง ูููุญูุช ุณุฑุจุงุ ูุงู: ููู
ุง ุงูุชููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ุฅุฐ ูู
ุง ุจุฑุฌู ู
ุณุฌู ุจุซูุจ ูุณูู
ุนููู ู
ูุณูุ ูุงู: ูุงูู ุจุงุฑุถู ุงูุณูุงู
ุ ููุงู: ุงูุง ู
ูุณูุ ูุงู ู
ูุณู: ุจูู ุฅุณุฑุงุฆููุ ูุงู: ูุนู
ุ ูุงู: ูู ุงุชุจุนู ุนูู ุงู ุชุนูู
ูู ู
ู
ุง ุนูู
ุช ุฑุดุฏุงุ ูุงู ูู ุงูุฎุถุฑ: ูุง ู
ูุณู ุฅูู ุนูู ุนูู
ู
ู ุนูู
ุงููู ุนูู
ูู ุงููู ูุง ุงุนูู
ูุ ูุงูุง ุนูู ุนูู
ู
ู ุนูู
ุงููู ุนูู
ููู ุงููู ูุง ุชุนูู
ูุ ูุงู: ุจู ุงุชุจุนูุ ูุงู: ูุฅู ุงุชุจุนุชูู ููุง ุชุณุงููู ุนู ุดูุก ุญุชู ุงุญุฏุซ ูู ู
ูู ุฐูุฑุงุ ูุงูุทููุง ูู
ุดูุงู ุนูู ุงูุณุงุญูุ ูู
ุฑุช ุจูู
ุณูููุฉุ ูุนุฑู ุงูุฎุถุฑุ ูุญู
ูููู
ูู ุณูููุชูู
ุจุบูุฑ ูููุ ูููู: ุจุบูุฑ ุงุฌุฑุ ูุฑูุจุง ุงูุณูููุฉุ ูุงู: ูููุน ุนุตููุฑ ุนูู ุญุฑู ุงูุณูููุฉุ ูุบู
ุณ ู
ููุงุฑู ูู ุงูุจุญุฑุ ููุงู ุงูุฎุถุฑ ูู
ูุณู: ู
ุง ุนูู
ู ูุนูู
ู ูุนูู
ุงูุฎูุงุฆู ูู ุนูู
ุงููู ุฅูุง ู
ูุฏุงุฑ ู
ุง ุบู
ุณ ูุฐุง ุงูุนุตููุฑ ู
ููุงุฑูุ ูุงู: ููู
ููุฌุง ู
ูุณู ุฅุฐ ุนู
ุฏ ุงูุฎุถุฑ ุฅูู ูุฏูู
ุ ูุฎุฑู ุงูุณูููุฉุ ููุงู ูู ู
ูุณู: ููู
ุญู
ูููุง ุจุบูุฑ ููู ุนู
ุฏุช ุฅูู ุณูููุชูู
ูุฎุฑูุชูุง ูุชุบุฑู ุงูููุง ููุฏ ุฌุฆุช ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 71 ุงูุขูุฉุ ูุงูุทููุง ุฅุฐุง ูู
ุง ุจุบูุงู
ููุนุจ ู
ุน ุงูุบูู
ุงูุ ูุงุฎุฐ ุงูุฎุถุฑ ุจุฑุงุณู ููุทุนูุ ูุงู ูู ู
ูุณู: ุงูุชูุช ููุณุง ุฒููุฉ ุจุบูุฑ ููุณ ููุฏ ุฌุฆุช ุดูุฆุง ููุฑุง ูุงู ุงูู
ุงูู ูู ุฅูู ูู ุชุณุชุทูุน ู
ุนู ุตุจุฑุง ุฅูู ูููู ูุงุจูุง ุงู ูุถููููู
ุง ููุฌุฏุง ูููุง ุฌุฏุงุฑุง ูุฑูุฏ ุงู ูููุถ ุณูุฑุฉ ุงูููู ุขูุฉ 75 - 77ุ ููุงู ุจูุฏู: ููุฐุงุ ูุงูุงู
ูุ ููุงู ูู ู
ูุณู: ุฅูุง ุฏุฎููุง ูุฐู ุงููุฑูุฉ ููู
ูุถููููุง ููู
ูุทุนู
ููุงุ ูู ุดุฆุช ูุงุชุฎุฐุช ุนููู ุงุฌุฑุงุ ูุงู: ูุฐุง ูุฑุงู ุจููู ูุจูููุ ุณุงูุจุฆู ุจุชุงููู ู
ุง ูู
ุชุณุชุทุน ุนููู ุตุจุฑุงุ ููุงู ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
:" ูุฏุฏูุง ุงู ู
ูุณู ุตุจุฑ ุญุชู ููุต ุนูููุง ู
ู ุงู
ุฑูู
ุงุ ูุงู: ููุงู ุงุจู ุนุจุงุณ ููุฑุง 0 ููุงู ุงู
ุงู
ูู
ู
ูู ูุงุฎุฐ ูู ุณูููุฉ ุตุงูุญุฉ ุบุตุจุง ูุงู
ุง ุงูุบูุงู
ููุงู ูุงูุฑุง 0".
Mujh se Qutaybah bin Saeed ne byaan kiya , kaha ke mujh se Sufyan bin Uyaynah ne byaan kiya , kaha un se Amr bin Dinar ne aur un se Saeed bin Jubayr ne byaan kiya ke main ne Ibn Abbas razi Allahu anhuma se arz kiya . Nauf Bakali kehte hain ke Musa alaihissalam jo Allah ke Nabi thay woh nahi hain jinon ne Khidr alaihissalam se mulaqat ki thi . Ibn Abbas razi Allahu anhuma ne kaha , dushman e Khuda ne ghalat baat kahi hai . Hum se Ubayy bin Kabb ne byaan kiya ke Rasool Allah salla Allahu alaihi wasallam ne farmaya ke Musa alaihissalam Bani Israeel ko waaz karne ke liye kharay huay to in se poocha gaya ke sab se bara aalim kaun shakhs hai . Musa alaihissalam ne farmaya ke main hoon . Allah Ta'ala ne is par ghussa kiya , kyunke unhon ne ilm ki nisbat Allah ki taraf nahi ki thi aur un ke paas wahi bheji ke haan , mere bandon mein se ek banda do daryaon ke milne ki jagah par hai aur woh tum se bara aalim hai . Musa alaihissalam ne arz kiya: Ae Parvardigar! In tak pahunchne ka tariqa kya ho ga ? Allah Ta'ala ne farmaya ke ek machhli zanbeel mein saath le lo . Phir jahan woh machhli gum ho jaye wahin unhein talash karo . Byaan kiya ke Musa alaihissalam nikal pare aur Aap ke saath Aap ke rafeeq e safar Yoosha bin Noon bhi thay . Machhli saath thi . Jab chatan tak pahunche to wahan thehar gaye . Musa alaihissalam apna sar rakh kar wahin so gaye , Amr ki riwayat ke siwa doosri riwayat ke hawala se Sufyan ne byaan kiya ke is chatan ki jarr mein ek chashma tha , jise โhayatโ kaha jata tha . Jis cheez par bhi is ka pani par jata woh zinda ho jati thi . Is machhli par bhi is ka pani para to is ke andar harakat paida ho gayi aur woh apni zanbeel se nikal kar darya mein chali gayi . Musa alaihissalam jab bedar huay to unhon ne apne saathi se farmaya ยซqaala lifataahu aatina ghada'anaยป ke โhamara nashta laoโ al-aayat . Byaan kiya ke safar mein Musa alaihissalam ko is waqt tak koi thakan nahi hui jab tak woh muqarrara jagah se aage nahi barh gaye . Rafeeq e safar Yoosha bin Noon ne is par kaha ยซara'ayta izh awayna ilas-sakhrati fa-inni naseetul hootaยป โAap ne dekha jab hum chatan ke neeche baithe huay thay to main machhli ke mutalliq kehna bhool gayaโ al-aayat . Byaan kiya ke phir woh donon ulte paon wapas laute . Dekha ke jahan machhli pani mein giri thi wahan is ke guzarne ki jagah taaq ki si surat bani hui hai . Machhli to pani mein chali gayi thi lekin Yoosha bin Noon ko is tarah pani ke ruk jaane par tajub tha . Jab chatan par pahunche to dekha ke ek buzurg kapre mein lipte huay wahan maujood hain . Musa alaihissalam ne unhein salam kiya to unhon ne farmaya ke tumhari zameen mein salam kahan se aa gaya ? Aap ne farmaya ke main Musa hoon . Poocha Bani Israeel ke Musa ? Farmaya ke ji haan! Musa alaihissalam ne un se kaha kya Aap ke saath reh sakta hoon taake jo hidayat ka ilm Allah Ta'ala ne Aap ko diya hai woh Aap mujhe bhi sikha dein . Khidr alaihissalam ne jawab diya ke Aap ko Allah ki taraf se aisa ilm haasil hai jo main nahi jaanta aur isi tarah mujhe Allah ki taraf se aisa ilm haasil hai jo Aap nahi jaante . Musa alaihissalam ne farmaya , lekin main Aap ke saath rahoon ga . Khidr alaihissalam ne is par kaha ke agar Aap ko mere saath rehna hi hai to phir mujh se kisi cheez ke mutalliq na poochiye ga , main khud Aap ko bataoon ga . Chunanche donon hazrat darya ke kinare rawana huay , un ke qareeb se ek kashti guzri to Khidr alaihissalam ko kashti walon ne pehchan liya aur apni kashti mein in ko baghair kiraya ke charha liya donon kashti mein sawar ho gaye . Byaan kiya ke isi arsa mein ek chariya kashti ke kinare aa ke baithi aur is ne apni chonch ko darya mein dala to Khidr alaihissalam ne Musa alaihissalam se farmaya ke mera , Aap ka aur tamam makhlooqat ka ilm Allah ke ilm ke muqabla mein is se zyada nahi hai jitna is chariya ne apni chonch mein darya ka pani liya hai . Byaan kiya ke phir yak-dam jab Khidr alaihissalam ne basoola uthaya aur kashti ko phaar dala to Musa alaihissalam is taraf mutawajja huay aur farmaya in logon ne hamain baghair kisi kiraya ke apni kashti mein sawar kar liya tha aur Aap ne is ka badla yeh diya hai ke in ki kashti hi cheer daali taake is ke musafir doob marein . Bilashubha Aap ne bara na-munasib kaam kiya hai . Phir woh donon aage barhay to dekha ke ek bacha jo bahut se doosre bachon ke saath khel raha tha , Khidr ne is ka sar pakra aur kaat dala . Is par Musa alaihissalam bol pare ke Aap ne bila kisi khoon o badla ke ek masoom bache ki jaan le li , yeh to bari buri baat hai . Khidr alaihissalam ne farmaya , main ne Aap se pehle hi nahi keh diya tha ke Aap mere saath sabr nahi kar sakte , Allah Ta'ala ke irshad โpas is basti walon ne in ki mezbani se inkar kiya , phir is basti mein unhein ek diwar dikhayi di jo bas girne hi wali thi . Khidr alaihissalam ne apna hath yun is par phera aur usay seedha kar diya . Musa alaihissalam ne farmaya hum is basti mein aaye to unhon ne hamari mezbani se inkar kiya aur hamain khana bhi nahi diya agar Aap chahte to is par ujrat le sakte thay . Khidr alaihissalam ne farmaya bas yahan se ab mere aur Aap ke darmiyan judayi hai aur main Aap ko in kaamon ki wajah bataoon ga jin par Aap sabr nahi kar sakte thay . Is ke baad Rasool Allah salla Allahu alaihi wasallam ne farmaya . Kaash Musa alaihissalam ne sabr kiya hota aur Allah Ta'ala un ke silsile mein aur waqiaat hum se byaan karta . Byaan kiya ke Ibn Abbas razi Allahu anhuma ยซwa kaana wara'ahum malikunยป ki bajaye ยซwa kaana amamahum malikun ya'khuzhu kulla safeenatin saalihatin ghasbanยป qirat karte thay aur bacha (jise qatl kiya tha) is ke walidain momin thay . Aur yeh bacha (mashiyat e Ilahi mein) kafir tha .
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ
Hadith Number: 7478
ุญุฏุซูุง ุนุจุฏ ุงููู ุจู ู
ุญู
ุฏุ ุญุฏุซูุง ุงุจู ุญูุต ุนู
ุฑูุ ุญุฏุซูุง ุงูุงูุฒุงุนูุ ุญุฏุซูู ุงุจู ุดูุงุจุ ุนู ุนุจูุฏ ุงููู ุจู ุนุจุฏ ุงููู ุจู ุนุชุจุฉ ุจู ู
ุณุนูุฏุ ุนู ุงุจู ุนุจุงุณ ุฑุถู ุงููู ุนููู
ุงุ ุงูู ุชู
ุงุฑู ูู ูุงูุญุฑ ุจู ููุณ ุจู ุญุตู ุงููุฒุงุฑู ูู ุตุงุญุจ ู
ูุณู ุงูู ุฎุถุฑุ ูู
ุฑ ุจูู
ุง ุงุจู ุจู ูุนุจ ุงูุงูุตุงุฑูุ ูุฏุนุงู ุงุจู ุนุจุงุณุ ููุงู: ุฅูู ุชู
ุงุฑูุช ุงูุง ูุตุงุญุจู ูุฐุง ูู ุตุงุญุจ ู
ูุณู ุงูุฐู ุณุงู ุงูุณุจูู ุฅูู ูููู ูู ุณู
ุนุช ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูุฐูุฑ ุดุงููุุ ูุงู: ูุนู
ุ ุฅูู ุณู
ุนุช ุฑุณูู ุงููู ุตูู ุงููู ุนููู ูุณูู
ูููู:" ุจููุง ู
ูุณู ูู ู
ูุฅ ู
ู ุจูู ุฅุณุฑุงุฆูู ุฅุฐ ุฌุงุกู ุฑุฌูุ ููุงู: ูู ุชุนูู
ุงุญุฏุง ุงุนูู
ู
ููุุ ููุงู ู
ูุณู: ูุงุ ูุงูุญู ุฅูู ู
ูุณู ุจูู ุนุจุฏูุง ุฎุถุฑุ ูุณุงู ู
ูุณู ุงูุณุจูู ุฅูู ููููุ ูุฌุนู ุงููู ูู ุงูุญูุช ุขูุฉุ ูููู ูู: ุฅุฐุง ููุฏุช ุงูุญูุชุ ูุงุฑุฌุน ูุฅูู ุณุชููุงูุ ููุงู ู
ูุณู ูุชุจุน ุงุซุฑ ุงูุญูุช ูู ุงูุจุญุฑุ ููุงู ูุชู ู
ูุณู ูู
ูุณู: ุงุฑุงูุช ุฅุฐ ุงูููุง ุฅูู ุงูุตุฎุฑุฉ ูุฅูู ูุณูุช ุงูุญูุช ูู
ุง ุงูุณุงููู ุฅูุง ุงูุดูุทุงู ุงู ุงุฐูุฑูุ ูุงู ู
ูุณู: ุฐูู ู
ุง ููุง ูุจุบูุ ูุงุฑุชุฏุง ุนูู ุขุซุงุฑูู
ุง ูุตุตุง ููุฌุฏุง ุฎุถุฑุง ููุงู ู
ู ุดุงููู
ุง ู
ุง ูุต ุงููู".
Hum se Abdullah bin Muhammad ne bayan kiya , unhon ne kaha hum se Abu Hafs Amr ne bayan kiya , in se Awzai ne bayan kiya in se Ibn Shihab ne bayan kiya , in se Ubaidullah bin Abdullah bin Utbah bin Masood ne bayan kiya aur in se Abdullah bin Abbas razi Allahu anhuma ne bayan kiya ke woh aur Hur bin Qays bin Hisn al-Fazaari , Musa alaihissalam ke saathi ke baare mein ikhtilaf kar rahe thay ke kiya woh Khizhr alaihissalam hi thay . Itne mein Ubayy bin Kabb razi Allahu anhuka idhar se guzar hua aur Ibn Abbas raziAllahu anhuma ne unhein bulaya aur in se kaha ke main aur mera yeh saathi is baare mein shak mein hain ke Musa alaihissalam ke woh sahab kaun thay jin se mulaqat ke liye Musa alaihissalam ne raasta poochha thu . kiya Aap ne Rasool Allah salla Allahu alaihi wasallam se is silsila mein koi hadees suni hai unhon ne kaha ke haan . Main ne Rasool Allah salla Allahu alaihi wasallam se suna hai . Aap salla Allahu alaihi wasallam ne farmaya ke Musa alaihissalam Bani Israeel ke ek majma mein thay ke ek shakhs ne aa kar poochha kiya Aap kisi aise shakhs ko jaante hain jo Aap se zyada ilm rakkhta ho ? Musa alaihissalam ne kaha ke nahi . Chunanche Aap par wahi nazil hui ke kyun nahi hamara banda Khizhr hai . Musa alaihissalam ne in se mulaqat ka raasta maloom kiya aur Allah Ta'ala ne is ke liye machhli ko nishan qarar diya aur Aap se kaha gaya ke jabtum machhli ko gum pao to laut jaana ke wahien in se mulaqat hu gi . Chunanche Musa alaihissalam machhli ka nishan darya mein dhoondne lage aur Aap ke saathi ne Aap ko bataya ke Aap ko maloom hai . Jab hum ne chattan par dera dala thu to wahien main machhli bhool gaya aur mujhe shaytan ne usay bhula diya . Musa alaihissalam ne kaha ke yeh jagah wahi hai jis ki talash mein hum sar-gardan hain pas woh donon apne qadmon ke nishanon par wapas laute aur unhon ne Khizhr alaihissalam ko pa liya in hi donon ka yeh qissa hai jo Allahne bayan farmaya .
ุญูู
: ุฃุญุงุฏูุซ ุตุญูุญ ุงูุจุฎุงุฑูู ููููุง ุตุญูุญุฉ